برنامه ریزی شهری، روستایی و شهرسازی

کشورهای انگلستان و ایرلند از نظر برخورداری شهرهای شبکه از جمعیت ,فعالیت و امکانات و خدمات و زیرساخت ها همسان و متعادل نبوده و اختلاف نامحسوسی در شبکه شهرهای این کشورها مشهود است.شهرهای مانند لندن و دوبلین با تمرکز طبقات اقتصادی و اجتماعی برتر و جذب و تمرکز مازاد اقتصادی از درآمد بیشتری برخوردارند,این تسلط در کشور ایران نیز از ناحیه تهران مشاهده می شود. برتری  در میزان نخست شهری این سه کشور کاملا" مشهود است .

با نگاهی اجمالی به سلسله مراتب شهری این سه کشور آشکار می شود که این تسلط منجر به سلسله مراتب های متفاوتی شده است.تفاوت سلسله مراتب شهری ایران با دو کشور انگلستان و ایرلند بیشتر است .از جمله ویژگی های تفاوت برانگیز سلسله مراتب شهری ایران با دو کشور دیگر این است که در این سلسله مراتب تعداد شهرهای بزرگ بالای 1میلیون نفر و شهرهای میانی 500هزار تا 1 میلیون نفر بیشتر دو کشور صنعتی دیگر است, و مهمتر اینکه تعداد این شهرها روز به روز در حال افزایش است. با این ویژگی بنظر می آید که جمعیت شهری در ایران دارای ثبات نیست و روز به روز شهرهای کوچکتر ضعیف و شهرهای میانی و بزرگ قوی تر می شوند, در صورتی که در انگلستان و ایرلند اینگونه نیست , برای مثال در فاصله سالهای 1996 تا 2006 هیچ شهر بالای 1 میلیون نفر جمعیت در این کشورها وجود ندارد. ثبات بیشتر جمعیت شهرهای انگلستان ساختار اقتصادی و اجتماعی مناسب شهرهای این کشور است.این ساختار در ایران در شبکه شهری پیش سرمایه داری یا منطقه ایی بیشتر از شبکه شهری سرمایه داری یا زنجیره ایی وجود داشت.تکیه اقتصاد ایران به نفت و بدنبال آن ورود ویژگی های سرمایه داری آغاز آشفتگی در سلسله مراتب شهری ایران بود که بطور عمده از طریق برتری سرمایه بر انسان صورت گرفت.ارجعیت سرمایه بر انسان موجب ضعیف شدن ساختارهای اقتصادی و اجتماعی شهرهای کوچک و قدرتمند شدن شهرهای میانی و بزرگ در ایران شد, بطوری که روز به روز تعداد شهرهای کوچک در حال کم شدن بود,اما همانطوری که در فاصله سالهای 1996 تا 2006 مشاهده می شود دولت تلاش زیادی دارد تا این خلاء را پوشش دهد,که این کار را بوسیله تبدیل به شهر کردن سکونتگاههای روستایی کوچک انجام می دهد ,اما در کشورهای صنعتی نظیر انگلستان و ایرلند بعد از صنعتی شدن و روبرو شدن با مشکلات زیست محیطی , صنایع و شرکت هایشان را (که از عوامل عمده توسعه شان بودند ) به کشورهای دیگر منتقل کردند و منافع اقتصادی این عوامل را در شهرهای خود بکار گرفتند که بدنبال این حرکت فعالیت های خدماتی در کشورشان توسعه پیدا کرد اما در واقع این کشورها کشورهای صنعتی هستند که ساختارهای اقتصادی و اجتماعی شان را در پوشش جهانی شدن و از طریق صنایع و شرکتهایی که در سرزمین شان حضور فیزیکی ندارند حفظ می کنند.به همین دلیل شهرهای انگلستان و ایرلند دائم از یک طبقه به طبقه دیگر صعود نمی کنند ، زیرا شهروندان در همان شهرهای کوچکی که بسر می برند احساس آرامش و امنیت و غنای مالی می کنند.(Sheikhazami,2020,18).

Sheikhazami, Ali , 2020 , Urban systems analysis with emphasis on urban hierarchy: A comparison between the United Kingdom, Ireland and Iran , 7th National Conference on Modern Studies and Research in the Field of Geography, Architecture and Urban Planning of Iran

محله ی خواجه نظام در منطقه 7 تهران قرار دارد که به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می شود . این محله به دلیل بافت متراکم و آسیب پذیر بودن بافت و همچنین کم عرض بودن معابر که موجب نفوذناپذیری بافت می شود ، جزء بافت های فرسوده تهران محسوب می شود (شیخ اعظمی و ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، 4). براساس آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال 1395 جمعیت محله خواجه نظام 34031 نفر و 13046 خانوار است. (شیخ اعظمی و ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، 7).

شیخ اعظمی علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

تاریخچه پیدایش مفهوم کیفیت زندگی به دوران ارسطو در 385 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد.در دوران جدید فیلسوفانی چون کیرکگارد ، ژان پل سارتر و دیگران به آن توجه داشته اند.  از نظریه پردازان این حوزه با تاکید بر خصلت و هویت فردی و اجتماعی انسان و ارزشهای فردی و اجتماعی کیفیت زندگی را به لحاظ فلسفی نتیجه سنتز میان مطلوبیت گرایی اگزیستانسیالیسم میداند و آمارتیاسن از منظر نقد قاعده " بیشترین فایده برای بیشترین افراد " که اساس نظریه مطلوبیت گرایی است. کیفیت زندگی را با قابلیتهای کارکردی افراد مرتبط میداند و بر این باور است که بدون برخورداری از قابلیتهایی چون سلامت، روابط اجتماعی، عزت نفس و مشارکت در امور مختلف انسان نمیتواند از مزایا و منافعی که قاعده مذکور آنها را بدیهی می شمارد بهره مند شوند. کیفیت زندگی، مفهومی است که برای ترسیم توسعه رفاه جامعه به کار می رود. به عبارت دیگر این مفهوم منعکس کنندهی شرایط زندگی و رفاه افراد است. 
بالاترین و شاید مشهورترین سطح مطالعه کیفیت زندگی صورت گرفته گزارش توسعه انسانی سازمان ملل متحد است که توسط سازمان توسعه انسانی در سال 1990 انجام گرفت و به طور متوالی توسعه پیدا کرد، تا جایی که به عنوان جامعترین مطالعات در زمینه کیفیت زندگی مطرح شد. این مطالعه فرض میکرد ارتباط نزدیکی میان رشد اقتصادی و گسترش انتخابهای فردی وجود دارد. کشورهای جهان در ابعادی چون جمعیت، ویژگی های جغرافیایی و قدرت نظامی و اقتصادی باهم تفاوت دارند، بنابراین تعاریف کیفیت زندگی در هر کشور متفاوت است.
کیفیت زندگی شهری یکی از مهمترین حوزه های مطالعات شهری در کشورهای مختلف به شمار می رود که دارای مولفه های چندگانه اجتماعی، محیطی و اقتصادی می باشد. از این رو برای حل مشکلات بشر شهرنشین و ارتقاء ابعاد کیفی زندگی او مفهومی تحت عنوان کیفیت زندگی مطرح و مورد تحقیق قرار گرفت.  بالاترین هدف توسعه و مدیریت شهری بهبود کیفیت زندگی و خوشبختی شهروندان است، در حالیکه که کیفیت زندگی مفهومی چند بعدی است و جنبههای مختلفی را دربرمی گیرد و به طورکلی کیفیت زندگی شامل مسائل مادی و غیر مادی است .
موضوع کیفیت زندگی از آغاز دهه 1990 به بعد در ادبیات نظری و مطبوعاتی توسعه اهمیت فوق العاده یافته است و مبنای تمایز و دسته بندیهای نوین کشورها در سالهای اخیر قرارگرفته است. شاخص های توسعه انسانی استانداردهای زندگی و مصرف در سه دهه اخیر تحولی در ادبیات توسعه از حیث چشم انداز به وجود آوردهاند و همگی به نوعی با موضوعات کیفیت زندگی مرتبط هستند. گستره مربوط به کیفیت زندگی و سنجش آن شاید در هیچ زمانی به اندازه امروز وسیع نبوده است. در واقع مفهوم کیفیت زندگی، یک متغیر مرکب میباشد که از چندین متغیر متأثر می گردد.
در یک محیط شهری مفهوم کیفیت زندگی به واسطه تنوع اندیشهها و این که هرکس تعریفی خاص از زندگی و رفاه اجتاعی دارد. معنای متفاوتی را متصاعد می کند، اما در یک تعریف عام کیفیت زندگی شهری با عنوان زندگی راحت و دسترسی به نیازهای اساسی در یک محیط شهری تلقی می شود.منظور از کیفیت زندگی شهری توجه به شاخصهای اجتماعی، فرهنگی، محیطی و روانی در دو وجه عینی (کمی)و ذهنی (کیفی)در برنامه ریزی کیفیت زندگی شهری است.  از نگاهی دیگر کیفیت زندگی را موضوعی چند رشته ای و چند شاخهای هم می توان دانست ، از اینرو مفهومی چند بعدی نیز است . به همین دلیل صاحبنظران در حوزه کیفیت زندگی نظرات مختلفی دارند . در ادامه شاخص های کیفیت زندگی شهری از دیدگاه صاحب نظران مختلف آورده شده است :
- جین جیکوبز( 1961 ): ملحوظ داشتن فعالیت ها مناسب پیش از توجه داشتن به نظم بصری محیط، استفاده از کاربری های مختلط چه به لحاظ نوع استفاده چه از نظرابنیه با سن های مختلف در یک ناحیه، توجه به عنصر خیابان، نفوذپذیر بودن بافت که به مفهوم پیشنهاد استفاده از بلوک های کوچک تر شهری است ، اختلاط اجتماعی و انطباق پذیر بودن فضاها.
- اپلیارد و اوکاموت(1968 ): صدا، نور، دود، گرد و غبار، میکرواقلیم صدا، نور، دود، گرد و غبار، میکرواقلیم، خلوت فعالیت های ارزشمند و محیط های شناسایی محلی،تعامل اجتماعی
- لانسینگ و مارانز(1969 ): باز بودن، راحتی،جذابیت، نگهداری، صدا و ارتباط آنها با ساکنان محله شان
- اپلیارد و لینتل ) 1972 (: خطرات ترافیکی، استرس، صدا و آلودگی، خلوت، قلمرو خانه، همسایگی و ملاقات، شناسایی و دلبستگی
- کوئین لینچ(1981 ): دسترسی، سر زندگی، حس سازگاری، کنترل و نظارت،کارایی و عدالت
- پرفسور دوهل ( 1984 ): بالا بودن سطح بهداشت براساس شاخص های قابل قبول بهداشتی و قابلیت دسترسی برای کلیه ساکنین،بالا بودن کیفیت کالبدی محیط، مسکن، وجود محلات فعال و معنی دار، توانایی رفع نیازهای اولیه هر شهروند، وجود روابط اجتماعی در حد معقول، وجود اقتصاد متنوع و خودکفا، تنوع فعالیت های فرهنگی،الگوی متناسب شهرسازی
- بنتلی و همکاران(1985 ): سازگاری بصری، تنوع، نفوذپذیری، خوانایی، انعطاف پذیری، قابلیت شخصی سازی، هم چنین در سال 1990 سه معیار: کارایی از نظر مصرف انرژی، پاکیزگی و حمایت از حیات وحش بدان فزوده شد تا کاستی های را بپوشاند.(شیخ اعظمی ، ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399، 6-5).

شیخ اعظمی ، علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

شهر تهران بر اساس سند مصوب شورای عالی معماری و شهرسازی ایران 3268 هکتار بافت فرسوده در قالب 4989 بلوک شهری دارد که از سه معیار ناپایداری، نفوذناپذیری و ریزدانگی بالای 50 درصد در هر بلوک برخوردارند. با معیار ناپایداری تهران بالغ بر 10804 (بدون احتساب شبکه معابر)هکتار بافت فرسوده دارد که بالغ بر 50 درصد بافت مسکونی تهران(حدود 23 درصد از مساحت کل شهر) را شامل میشود که 40 درصد جمعیت شهر هم در آن زندگی میکنند. واضح است که تداوم جمعیتی بالا کنار کمبود خدمات و زیرساختهای مناسب از عمده ترین مشکلات بافت فرسوده تهران هستند، همچنین در تهران بهعلت شکافی که بین مناطق مختلف وجود دارد میزان کیفیت زندگی در آنها با استانداردها فاصله زیادی دارد (شیخ اعظمی ، ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399، 3).

شیخ اعظمی ، علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

امروزه، گسترش روزافزون فرآیند صنعتی شدن که خود را با تولید انبوه کالاها و خدمات متنوع در بعد کم نشان میدهد مشکلات بسیاری را برای بشر مدرن به همراه آورده است. براین مبنا، از دهه های پایانی قرن بیستم در پی بروز پیامدهای منفی حاصل از رویکردهای توسعهای متمرکز بر رشد اقتصادی و همچنین برجسته شدن جنبههای اجتماعی توسعه در قالب مباحث توسعه و سیاست اجتماعی، سازه کیفیت زندگی به عنوان شاخصی برای ارزیابی و جهت دادن به برنامه ها و سیاست های توسعه در سطوح مختلف و همچنین اصلاح و تقویت رویکردهای جدید توسعه با محوریت توسعه اجتماعی مورد توجه قرارگرفت.
یکی از جنبه های حائز اهمیت بررسی در شهرها که هم علت و هم معلول بسیاری از معضلات شهری است بافت فرسوده شهری می باشد. ماهیت ویژه بافت فرسوده، هرگونه بی توجهی به آن را از جهات مختلف بی اعتبار می سازد، زیرا هم از لحاظ اقتصادی دارای امکانات بالقوه ای اعم از زیر ساختی و روساختی است، هم از جهت فرهنگی، خاستگاه شهر امروزی و یادگاری از فرهنگ وتاریخ پیشین است، از جهت اجتماعی چه در صورت متروک شدن و چه تراکم کاربری های نامتناسب، بخشی از جامعه و ضامن زندگی انسان ها می باشد، از جهت کالبدی نیز با وجود همه فرسودگی هنوز دارای ارزش های معماری و شهرسازی بی نظیری است، به همین دلیل توجه بسیاری از صاحب نظران به مفهوم کیفیت زندگی شهری معطوف شد تا از این طریق تلاش هایی درراستای ارتقای شرایط زندگی و بهبود بخشیدن به بعد کیفی زندگی صورت گیرد.
پدیده ی فرسودگی در بافت های شهری بر کالبد بافت و همچنین بر فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی آن اثرگذار است. فرسودگی یکی از مهمترین مسائل مربوط به فضای شهری است که باعث بیسازمانی، عدم تعادل، عدم تناسب و بی قوارگی آن می شود. عناصر و فضاهای بافت شهری عمری محدود دارند و باگذشت زمان دچار تغییر و فرسودگی می شوند. فروپاشی ای که در بنیانهای زندگی شهری رخ میدهد زمانی اتفاق میافتد که کالبد شهر عملکردی نداشته باشد و از پاسخگویی به نیازهای آنی و آتی ساکنان خود بازایستد. این امر که محصول تقابل فضا با زمان است عملاً در بافتهای قدیمی شهرهای کشور ما تحقق یافته و منجر به ازهم گسسته شدن فضاهای شهری شده است.
در شهرهای متفاوت کشور ایران پس از رشد و افزایش سریع جمعیت و به دنبال آن رشد انفجاری شهرنشینی، بحران کیفیت زندگی در شهرهای بزرگ ایجادشده است. مهمترین مسئله در این زمینه این است که میان محلات مختلف شهری ازنظر کیفیت زندگی، تفاوت چشمگیری وجود دارد. بخش قدیمی شهر با گسترش بافت جدید در اطراف آن از جمعیت پرشده و مراکز تجاری و خدماتی آن با کمبود تأسیسات زیربنایی و زیرساختهای مورد نیاز روبرو شده و رشد کالبدی به صورت سریع بافت قدیم را دچار تحول و تخریب کرده است.(شیخ اعظمی و ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، 3).

شیخ اعظمی علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

-برنامه ریزی استراتژیک 
-اجتماع خودکفا 
- دوچرخه سواری
-دسترسی به مدارس
-اجتماع افراد با درآمدهای مختلف
- حس مکان
-مدیریت پارکینگ 
-ارتباط سواره رو و پیاده رو 
-خیابان های کامل 
-طراحی سایت و جهت ساختمان 
-مدیریت تقاضای حمل و نقل 
- فضای سبز   
(شیخ اعظمی،۱۳۹۶، ۱۴) 

منبع ؛ شیخ اعظمی، علی ، ۱۳۹۶، طراحی محله براساس رویکرد نوشهرگرایی ، پنجمین کنفرانس بین المللی  مهندسی شهری ، معماری و توسعه شهری ، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران
 

کانال تلگرامی دکتر علی شیخ اعظمی 

صفحه اینستاگرام دکتر علی شیخ اعظمی

مفهوم شهر دوستدار کودک اولین بار توسط کوین لینچ در مقاله ایی تحت عنوان ادراک کودکان از محیط به سال ۱۹۷۱ تبیین شد . تحقیقات لینچ مشان می دهد که بهترین محیط شهری برای کودکان ، محیطی است که از لحاظ کالبدی و اجتماعی قوی باسد و قوانین بی قید و شرطی داشته باشد و فرصت هایی را برای کودکان ارائه دهد ، مانند تسهیلات آموزشی که به کودکان اجازه می دهد تا یاد بگیرند و در حوزه محیط و جهانشان تحقیق کنند. 

شهر دوستدار کودک به شهرهایی گفته می شود که در آن حقوق اساسی کودکان نظیر سلامت ، حمل و نقل ، حمایت ، آموزش و فرهنگ رعایت شود . شهر دوستدار کودک شهری است که بوسیله کودکان ساخته شود . 

شاخص های طراحی شهر دوستدار کودک ؛

شاخص های محیطی ؛ 
- کم کردن آلودگی محیط زیست
- هدایت اکولوژیک زباله های خشک 
- کارکرد و دسترسی فضایی
- ارتقا فضای سبز 
- تشویق به تغییر 
- تغییر نوع ارتباط میان موجودات زنده و محیط 

شاخص های فرهنگی: 

- تشویق گرامی داشت وقایع فرهنگی
-برگزاری جشن ها و نمایشگاه ها 
- تقویت مکان های تاریخی ، فرهنگی و میراث فرهنگی شهرها 
- سرمایه گذاری در شناساندن مشاهیر و تاریخچه شهر 

شاخص های سازمانی؛ 
- تعهد داشتن به حقوق کودکان 
- مشارکت کودکان 
- آموزش و پرورش 
- خدمات رفاهی، اجتماعی و بهداشتی 
- سازماندهی مدیریت ها  ( شیخ اعظمی ، عزیزخانی، ۱۳۹۷، ۱۵) 

مآخذ؛ شیخ اعظمی ، علی و فائقه عزیزخانی، ۱۳۹۷، پایداری شهری با تاکید بر شهر دوستدار کودک از دیدگاه زنان،مطالعه موردی ، محله کوی مهر منطقه ۱۲ کرج ، اولین همایش ملی رقابت پذیری و آینده تحولات شهری ، انجمن جغرافیا و برنامه ریزی شهری

کانال تلگرامی دکتر علی شیخ اعظمی

صفحه اینستاگرام دکتر علی شیخ اعظمی

                                         (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 85)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

شهرهاي سورك،كياكلا و جويبار بترتيب كمترين جاذبه را نسبت به شهر ساري دارند و شهر ساري نقطه جاذبه يا جدايي خود را در ارتباط با شهرهاي سورك و كياكلا حتي به مرزهاي شهري اين شهرها نيز نزديك كرده است، اما وضعيت جويبار كمي از اين شهرها بهتر است، اما نقطه جدايي اين شهر با شهر ساري هم تقريباً در مرزهاي شهري اين شهر قرار دارد. در بين سه شهر آمل، بابل و قائمشهر كه براي شهر ساري به نوعي رقيب محسوب مي شوند و جريانهاي مختلف پول، كالا، سرمايه و... براي رسيدن به مركز استان يعني ساري بايد از اين شهرها عبور كند، نقاط جدايي متفاوتي نسبت به ساري دارند. در بين اين سه شهر، شهر آمل از قدرت جاذبه بيشتري برخوردار است و شهرهاي بابل و قائمشهر به ترتيب در رتبه هاي بعدي قرار دارند. نقطه جدايي شهرهاي رامسر، تنكابن، نوشهر، چالوس و عباس آباد متفاوت است در بين اين شهرها رامسر بيشترين فاصله را تا ساري دارد اما نقطه جدايي تنكابن تا ساري نسبت به اين شهر بيشتر است، اين افزايش نشان دهنده قدرت جاذبه بيشتر شهر تنكابن نسبت به رامسر مي باشد.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 84)

نقطه جدایی شهرهای مراکز شهرستان های استان مازندران نسبت به مرکز استان

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر پل سفيد نسبت به ساري از سال 1335 تا 1385 همواره به نفع ساري تغيير كرده است. در مجموع در اين نيم قرن 4.65 كيلومتر نقطه جدايي يا حوزه نفوذ شهر پل سفيد كمتر شده و اين نشانه افزايش نيروي جاذبه شهر ساري ميباشد. حوزه نفوذ بين شهر پل سفيد نسبت به شهر ساري از سال 1335 تا 1385 به ترتيب 0.27 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 0.95 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.92 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم 0.77 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و 0.74 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 82)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر عباس آباد نسبت به ساري در سه دهه 1335 ، 1345 و 1355 به نفع عباس آباد بود ، اما از دهه 1365 تا 1385 اين روند تغيير كرد و كاملا روند حركتي معكوسي به خود گرفت نقطه جدايي به نفع ساري حركت مي كرد. نقطه جدایی شهر ساري در سال 13335 تا 22.55 كيلومتري شهر عباس آباد بود ، اما اين حوزه نفوذ در سال 1355 به 34.14 كيلومتري عباس آباد رسيده است، در واقع طي دو دهه شهر توانسته بود 11.59 كيلومتر نحوزه نفوذ خود را به سمت ساري حركت دهد. اما از سال 1355 تا 1385 اين حركت روند معكوسي به خود گرفته به گونه اي كه در اين فاصله شهر عباس آباد 6.79 كيلومتر از 11.59 كيلومتر حركت خود به سمت ساري را به شهر ساري پس داده و تقريباً حوزه نفوذ خود را نسبت شهر ساري به حوزه نفوذ سال 1345 رسانده است. حوزه نفوذ بين شهرهاي ساري و عباس آباد از سال 1335 تا 1385 به ترتيب 4.62 كيلومتر افزايش به نفع عباس آباد در دهه اول ، 6.97 كيلومتر افزايش به نفع عباس آباد در دهه دوم، 3.3 كيلومتر به ضرر عباس آباد در دهه سوم، 2.29 كيلومتر به ضرر عباس آباد در دهه چهارم و 1.2 كيلومتر به ضرر عباس آباد در دهه پنجم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 82)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

به دليل فقدان اطلاعات جمعيتي  نقطه جدايي شهر سورك نسبت به ساري در يك دهه بين سالهاي 1375 و 1385 بررسي شده است. اين دهه ميزان جابجايي حوزه نفوذ بين اين دو شهر 0.2 كيلومتر به نفع ساري بوده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 82)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر كياكلا نسبت به ساري در دهه هاي اول و چهارم و پنجم در بين سالهاي 1335 تا 1385 به نفع كياكلا افزايش داشته است اما در دو دهه ديگر تا سال 1385 بنفع ساري جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 1.83 كيلومتر بوده كه بنفع كياكلا مي باشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و كياكلا از يكديگر به ترتيب 2.48 كيلومتر به نفع كياكلا در دهه اول، 0.54 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.55 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.07 كيلومتر به نفع كياكلا در دهه چهارم و در نهايت 0.37 كيلومتر به نفع كياكلا در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده ميشود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و كياكلا در دهه هاي اول، چهارم و پنجم بنفع كياكلا به مقدار 2.92 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 1.09 كيلومتر جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 82)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

حوزه نفوذ يا نقطه جدايي شهر شيرگاه نسبت به ساري در دهه اول در بين سالهاي 1335 تا 1385 به نفع شيرگاه افزايش داشته است اما در ديگر دههها تا سال 1385 به نفع ساري جابجا شد. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 2.1 كيلومتر بوده كه بنفع ساري ميباشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و شيرگاه از يكديگر بترتيب 0.47 كيلومتر به نفع شيرگاه در دهه اول، 0.1 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.97 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.28 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 1.22كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده ميشود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و شيرگاه در دهه اول به نفع شيرگاه به مقدار 0.47 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 2.57 كيلومتر جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 81)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر گلوگاه نسبت به ساري در سالهاي 1335 تا 1385 همواره به نفع ساري تغيير پيدا مي كرد. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 16.79 كيلومتر بوده كه بنفع ساري ميباشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و گلوگاه از يكديگر بترتيب 1.02 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 1.11 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 2.56 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.29 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 11.8 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول، مشاهده مي شود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و گلوگاه دهه هاي اوليه يعني از سال 1335 تا 1355 به نفع ساري افزايش متناوبي را دارد اما در دهه چهارم مقدار اين افزايش بسيار زياد كم مي شود و در دهه پنجم هم نقطه جدايي بين اين دو شهر به حالت انفجاري به نفع ساري با افزايش چند برابري نسبت به دهه هاي قبل مي شود.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 81)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

 نقطه جدايي شهر نور نسبت به ساري بين سالهاي 1335 تا 1385 دهه به نفع نور و دهه ديگر به نفع ساري جابجا شد و روند ثابت و پايداري نداشته است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 1.04 كيلومتر بوده كه به نفع ساري ميباشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و نور از يكديگر بترتيب 0.35 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 1.19 كيلومتر به نفع نور در دهه دوم، 2.09 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.23 كيلومتر به نفع نور در دهه چهارم و در نهايت 0.02 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده ميشود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و نور در دهههاي اول و سوم و پنجم بنفع ساري به مقدار 2.46 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 1.42 كيلومتر جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 81)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر جويبار نسبت به ساري در دهه اول 1335 تا 1385 به نفع جويبار افزايش داشته است اما در ديگر دهه ها تا سال 1385 بنفع ساري جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 0.49 كيلومتر بوده كه به نفع ساري مي باشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و جويبار از يكديگر به ترتيب 1.55 كيلومتر به نفع جويبار در دهه اول، 0.8 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.68 كيلومتر به نفع رامسر در دهه سوم، 0.19 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 0.37 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده مي شود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و جويبار در دهه اول بنفع جويبار به مقدار 1.55 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 2.04 كيلومتر جابجا شده است. (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 81)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر محمود آباد نسبت به ساري در دهه سوم 1335 تا 1385 به نفع ساري افزايش داشته است اما در ديگر دههها تا سال 1385 به نفع محمودآباد جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 4.07 كيلومتر بوده كه به نفع محمودآباد مي باشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و محمودآباد از يكديگر به ترتيب 2.73 كيلومتر به نفع محمودآباد در دهه اول، 0.94 كيلومتر به نفع محمود آباد در دهه دوم ، 1.4 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 1.57 كيلومتر به نفع محمودآباد در دهه چهارم و در نهايت 0.23 كيلومتر به نفع محمودآباد در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده مي شود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و محمودآباد در دهه سوم بنفع ساري به مقدار 1.4 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع محمودآباد به مقدار 5.47 كيلومتر جابجا شده است. (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 80)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر رامسر نسبت به ساري در دهه سوم 1335 تا 1385 به نفع رامسر افزايش داشته است اما در ديگر دهه ها تا سال 1385 به نفع ساري جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 22.45 كيلومتر بوده كه به نفع ساري ميباشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و رامسر از يكديگر بترتيب 4.96 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 31.21 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 23.16 كيلومتر به نفع رامسر در دهه سوم، 4.93 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 4.51 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده ميشود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و رامسر در دهه سوم بنفع رامسر به مقدار 23.16 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 45.61 كيلومتر جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 80)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

حوزه نفوذ و نقطه جدايي شهر فريدونكنار نسبت به ساري در دهه اول 1335 تا 1385 به نفع فريدونكنار افزايش داشته است اما در دهه هاي بعد تا سال 1385 به نفع ساري جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 2.83 كيلومتر بوده كه بنفع ساري مي باشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و فريدونكنار از يكديگر به ترتيب 0.31 كيلومتر به نفع فريدونكنار در دهه اول، 0.09 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 2.15 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم 0.31 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 0.59 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول ، مشاهده مي شود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و فريدونكنار در دهه اول به نفع فريدونكنار به مقدار 0.31 كيلومتر و در چهار دهه ديگر نيز به نفع ساري به مقدار 3.14 كيلومتر جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 80)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

حوزه نفوذ و نقطه جدايي شهر نوشهر نسبت به ساري در دهه اول 1335 تا 1385 افزايش قابل ملاحظه اي به نفع نوشهر داشته است اما در دهه هاي بعد تا سال 1385 به نفع ساري جابجا شده است. در كل ميزان جابجايي اين حوزه نفوذ از ابتداي نيم قرن تا انتهاي آن 4.35 كيلومتر بوده كه به نفع نوشهر مي باشد. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و نوشهر از يكديگر بترتيب 11.22 كيلومتر به نفع نوشهر در دهه اول، 2.25 كيلومتر به نفع نوشهر در دهه دوم، 2.45 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم 1.88 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 1.1 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده ميشود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و نوشهر در دو دهه به نفع نوشهر به مقدار 13.47 كيلومتر و در سه دهه نيز به نفع ساري به مقدار 5.43 كيلومتر جابجا شده است. (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 80)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

حوزه نفوذ و نقطه جدايي شهرتنكابن نسبت به ساري در فاصله سالهاي 1335 تا 1385 دهه به دهه گاهي به نفع ساري و گاهي به نفع تغيير كرده است اما مسلماً نقطه جدايي به نفع تنكابن تغييرات ملموس تري كرده است تا نسبت به ساري. در كل جابجايي نقطه جدايي بين دو شهر ساري و تنكابن در ابتدا و انتهاي نيم قرن 10.87 كيلومتر به نفع تنكابن جابجا شده است. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي شهرهاي ساري و تنكابن از يكديگر بترتيب 22.36 كيلومتر به نفع تنكابن در دهه اول، 6.72 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.44 كيلومتر به نفع تنكابن در دهه سوم، 4.58 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و در نهايت 0.63 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است، با توجه به اين سير تحول مشاهده مي شود كه در طول نيم قرن نقطه جدايي بين دو شهر ساري و تنكابن در دو دهه به نفع تنكابن به مقدار 22.8 كيلومتر و در سه دهه نيز به نفع ساري به مقدار 11.93 كيلومتر جابجا شده است. (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 79)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

 نقطه جدايي شهرچالوس نسبت به ساري در فاصله سالهاي 1335 تا 1385 دهه به دهه گاهي به نفع ساري و گاهي به نفع چالوس تغيير كرده است اما مسلماً اين نقطه جدايي به نفع ساري تغييرات ملموس تري كرده است تا نسبت به چالوس، در كل اين جابجايي در ابتدا و انتهاي نيم قرن 11.79 كيلومتر به نفع ساري بوده است. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 نقطه جدايي بين شهرهاي ساري و چالوس بترتيب 0.08 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 1.27 كيلومتر به نفع چالوس در دهه دوم، 10.57 كيلومتر در دهه سوم، 0.43 كيلومتر به نفع چالوس در دهه چهارم و در نهايت 3.32 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شدهاند.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 79)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر نكا نسبت به ساري بدليل محدوديت آماري در سال 1335 در چهار دهه از سال 1345 تا 1385 مورد بررسي قرار گرفت، در طول اين چهار دهه بيشتر مواقع جابجايي نقطه جدايي شهرها به نفع نكا بوده و فقط در فاصله سالهاي 1375 تا 1385 اين جابجايي به نفع ساري رقم خورده است. در طول چهار دهه از سال 1345 تا 1385 حوزه نفوذ يا نقطه جدايي شهرهاي ساري و نكا بترتيب 0.17 كيلومتر به نفع نكا در دهه اول، 0.21 كيلومتر به نفع نكا در دهه دوم، 0.17 كيلومتر به نفع نكا در دهه سوم و در نهايت 0.04 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 79)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر بابلسر نسبت به ساري در طول نيم قرن از سال 1335 تا 1385 بيشتر به نفع ساري جابجا شده است و فقط در دهه 1345 تا 1355 به مقدار بسيار اندكي كه همانا 0.04 كيلومتر مي باشد به نفع بابلسر جابجايي داشته است. به طور كلي نقطه جدايي شهرهاي ساري و بابلسردر ابتدا و انتهاي اين نيم قرن 2.39 كيلومتر به نفع ساري جابجا شده است. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 حوزه نفوذ شهر ساري و بابلسر نسبت به يكديگر بترتيب 0.28 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 0.04 كيلومتر به نفع بابلسر در دهه دوم، 1.79 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.17 كيلومتر نفع ساري در دهه چهارم و 0.19 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 79)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر بهشهر نسبت به ساري در طول نيم قرن از سال 1335 تا 1385 هميشه به نفع ساري جابجا شده است، اما از نظر ميزان جابجايي در دهه هاي مختلف گوناگون بوده است. در مجموع در ابتدا و انتهاي نيم قرن حوزه نفوذ يا نقطه جدايي بين دو شهر ساري و بهشهر 3.62 كيلومتر به نفع ساري جابجا شده است. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 حوزه نفوذ شهر ساري و بهشهر نسبت به يكديگر بترتيب 0.3 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 1.4 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 1.1 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.06 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و 0.76 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 78)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدایی  شهر قائمشهر نسبت به ساري از سال 1335 تا 1385 داراي نوسانات زيادي نبوده است و در اين پنج دهه يك دهه كه همانا دهه 1345 تا 1355 بوده به نفع قائمشهر جابجا شده و چهار دهه ديگر به نفع ساري مي باشد. در مجموع در ابتدا و انتهاي نيم قرن از سال 1335 تا 1385 حوزه نفوذ بين دو شهر ساري و قائمشهر 0.77 كيلومتر به نفع ساري جابجا شده است. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 حوزه نفوذ شهر ساري و قائمشهر نسبت به يكديگر به ترتيب 0.01 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول ، 0.06 كيلومتر به نفع قائمشهر در دهه دوم، 0.36 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم ، 0.15 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و 0.31 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است.(شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 78)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي شهر آمل به ساري در سالهاي 1345،1335 و 1355 به ضرر ساري تغيير مي كرد، اما در سال 1365 نقطه به نفع ساري كم شده كه در سال 1375 اين حركت دوباره به ضرر ساري و همچنين در سال 1385 نيز بار ديگر حركتي نزولي به نفع ساري داشته است، با توجه به اين تغييرات به غير از دو دهه اول كه حوزه نفوذ با ثبات نسبي به نفع بابل و به ضرر ساري در حال پيش روي به سمت ساري بود. در دهه هاي بعد آشفتگي زيادي در تغييرات اين نقطه جدایی مشاهده مي شود. در طول پنج دهه از سال 1335 تا 1385 حوزه نفوذ شهرهاي ساري و آمل در ارتباط با يكديگر به ترتيب 0.52 كيلومتر به نفع آمل در دهه اول، 0.75 كيلومتر به نفع آمل در دهه دوم، 2.71 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 1.27 كيلومتر به نفع آمل در دهه چهارم و همچنين 0.6 كيلومتر به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 78).

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

نقطه جدايي بابل نسبت به ساري در فاصله سالهاي 1335 تا 1385 هميشه به نفع ساري بوده و از دهه اي به دهه ديگر اين نقطه به سمت بابل نزديكتر شده است، اين روند نشان دهنده اين است كه در ارتباط بين شهر ساري و بابل براساس قانون جاذبه نيوتن در طول نيم قرن همواره حوزه نفوذ ساري افزايش پيدا كرده و اين حوزه نفوذ از 18.41 كيلومتر در سال 1335 به 21.31 كيلومتر رسيده است. در طول پنج دهه از سال 13335 تا 1385 حوزه نفوذ شهر ساري در ارتباط با شهر بابل به ترتيب 2.02 كيلومتر به نفع ساري در دهه اول، 0.77 كيلومتر به نفع ساري در دهه دوم، 0.81 كيلومتر به نفع ساري در دهه سوم، 0.06 كيلومتر به نفع ساري در دهه چهارم و 0.24 كيلومتر نيز به نفع ساري در دهه پنجم جابجا شده است. اين آمار نشان ميدهد كه روند حركت حوزه نفوذ شهر ساري نسبت به شهر بابل از سال 1335 تا 1355 سرعت بيشتري داشت اما از سال 1355 تا 1365 كمتر شده و در دهه 1365 تا 1375 به حداقل خود نسبت به دهههاي قبل رسيده است، اما از سال 1375 تا 1385 دوباره روند افزايش حوزه نفوذ ساري به نفع ساري و به ضرر بابل افزايش يافته است. (شیخ اعظمی و دیوسالار، 1394 ، 78)

مأخذ: شیخ اعظمی ، علی ، اسدالله دیوسالار ، 1394 ، نقش شبکه شهری در توسعه پایدار شهری ، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی ، سال دهم  ، شماره 32

 مهاجرین وارد شده به استان مازندران طی 5 سال از سال 1390 تا 1395 تقریبا 148269 نفر بودند . نیمی از مهاجران ، مهاجرین داخل استانی بودن که بین شهرستان های استان جابجا شدند.بیشترین مهاجرین بترتیب از استان های تهران (23643 نفر) ، گلستان (6439 نفر) ، خراسان رضوی (5301 نفر ) و استان گیلان (4430) وارد استان مازندران شدند. نمودار زیر مهاجرین وارد شده به استان مازندران را طی 5 سال از سال 1390 تا 1395 از استان های دیگر کشور نشان می دهد . 

نمودار زیر تعداد مهاجرین ورودی به استان مازندران را از کشورهای دیگر در فاصله سال های 1390 تا 1395 نشان می دهد . بیشترین مهاجرین ورودی به این استان از افغانستان است .

مدیریت شهری مجموعه ای از فعالیت هاست که همراه با هم ، توسعه کالبدی ، اقتصادی و اجتماعی شهرها را شکل داده و هدایت می کند. بنابراین وظیفه اصلی مدیریت شهری مداخله در شهرها ، به منظور ارتقاء توسعه اقتصادی و بهروزی مردم و تأمین خدمات ضروری آنان است . شهرستان نور دارای پنج شهر نور ، رویان ، ایزدشهر ، چمستان و بلده است . برای اینکه بهتر بتوانیم معیار انتخاب گزینه های بومی و غیر بومی برای شهرداری های شهرهای شهرستان نور را بررسی کنیم ، باید ابتدا چالش های پیش روی مدیریت شهری در این شهرستان را بدانیم . در ادامه به چند چالش اساسی اشاره می کنیم:

1. شهرهای شهرستان نور عمدتا به لحاظ اقتصادی ، اجتماعی و زیرساختی کمتر توسعه یافته هستند.
2. بهره گیری از فرصت ها و منابع در شهرهای شهرستان نور  بسیار پایین است .
3. نسبت قابل توجهی از نیروی کار در شهرهای این شهرستان به فعالیت های کشاورزی مشغول هستند.
4. شهرهای شهرستان نور نقش اداری نسبتا کمی دارند و عموما" مرکز تجمع خدمات عمومی رده پایین از جمله مراکز بهداشت و مدرسه هستند.
5. شهرهای شهرستان نور در تولید منطقه ایی و ملی نقش کمی دارند ، اما به عنوان مرکز ارایه دهنده کالا و خدمات به ساکنین نواحی پیرامونی و همچنین فراهم آوردن دسترسی به شبکه های حمل و نقل منطقه ایی و ملی(ساری و تهران) نقش مهمی دارند .
6. شهرهای این شهرستان  بیشتر تأمین کننده خدمات مورد نیاز کشاورزان وروستاییان هستند.
7. در شهرهای شهرستان نور به دلیل اندازه کوچک شان روابط اجتماعی از نوع نخستین و رو در رو و ساده است .
8. انسجام اجتماعی در شهرهای شهرستان نور زیاد است و به همین دلیل دست یابی به اهداف جمعی آسانتر است .
9. در شهرهای شهرستان نور ، به دلیل اندازه کوچک این شهرها  روابط اجتماعی بیشتر عاطفی است .
10. در شهرهای این شهرستان به دلیل اندازه کوچک شان بیشتر ، نظارت های اجتماعی غیر رسمی مشاهده می شود.
11. دلیل نوع طبیعت شهرستان در شهر های شهرستان نور به امکانات  طبیعی دسترسی بیشتری وجود دارد .

با توجه به معیارهای اجتماعی و عاطفی خاصی که در شهرهای شهرستان نور حاکم است و همچنین ویژگی های اقتصادی و کارکردی این شهرها ، شوراهای محترم باید در بدو امر گزینه هایی را بررسی کنند که شناخت لازم نسبت به شهر ، محیط اجتماعی شهر ، اقتصاد شهر ، خواسته های شهروندان و نوع گسترش کالبدی شهر را دارند. شاید شوراها بیشتر در بحث توافق خود با گزینه های احتمالی مانور دهند ، اما باید بدانند که ،  گزینه ایی که با آنها توافقی ندارند، اما شهرشان را می شناسند و با شهروندانشان نزدیکی اجتماعی و فرهنگی دارند بهتر از گزینه هایی هستند که با آنها توافقی دارد، اما از شناخت شهر و شهروندان بی بهره هستند . چرا ؟ قطعا" گزینه ایی که نزدیکی اجتماعی و فرهنگی با شهروندان یک شهر دارد (گزینه بومی) بار بسیار بزرگی را در خصوص ارتباط با شهروندان از شوراها برخواهد داشت و شوراها با خیال آسوده تری می توانند به وظایف نظارتی خود بپردازند. اما گزینه هایی که با شهر و شهروندانش از لحاظ فرهنگی و اجتماعی بیگانه هستند (گزینه های غیر بومی ) هرچند که مدیران لایقی باشند ، اما به دلیل عدم شناخت با جوانب مختلف شهر و اتخاذ رویکردهای اشتباه ،  هم خودشان با چالش مواجه می شوند و هم شوراهای شان را با چالش مواجه می کنند.

البته در بین گزینه های بومی هم ، هر گزینه ایی نمی تواند مناسب باشد ، زیرا هستند گزینه هایی که شناخت لازم را با مسائل شهری (اقتصاد شهر ، شهروندان ، فرهنگ شهر ، اجتماع شهری ، ساختار شهری و ...) ندارند. در نتیجه ، شوراهای محترم باید تلاش کنند تا بررسی دقیقی از سرمایه های اجتماعی شهر خود داشته باشند ، که اگر بررسی دقیقی داشته باشند ، با انتخاب یک گزینه بومی خوب برای مدیریت شهری ، می توانند برای چهار سال ، هم برای خودشان و هم شهرشان یک دوره مدیریت شهری طلایی رقم بزنند. اما اگر این بررسی دقیق نباشد بعد از مدتی ناچار به تغییر پی در پی مدیریت شهری می شوند ، همانگونه که در سالیان اخیر دیدیم و چهال سال پیش رو را با افول مدیریت شهری در شهر تحت مدیریت خود سپری خواهند کرد.  

با آرزوی توسعه و پیشرفت برای شهرستان نور

دکتر علی شیخ اعظمی

عضو هیأت علمی دانشگاه