برنامه ریزی شهری، روستایی و شهرسازی

Calibration of stochastic cellular automata: the application to rural-urban land conversions , F Wu , International journal of geographical information science 16 (8), 795-818 825 2002

Simulation of land development through the integration of cellular automata and multicriteria evaluation , F Wu, CJ Webster , Environment and Planning B: Planning and design 25 (1), 103-126 754 1998

China's emerging neoliberal urbanism: Perspectives from urban redevelopment , S He, F Wu , Antipode 41 (2), 282-304

China's changing urban governance in the transition towards a more market-oriented economy , F Wu , Urban studies 39 (7), 1071-1093 636 2002

Property-led redevelopment in post-reform China: A case study of Xintiandi redevelopment project in Shanghai, S He, F Wu , Journal of Urban Affairs 27 (1), 1-23 574 2005

Urban villages under China's rapid urbanization: Unregulated assets and transitional neighbourhoods , Y Liu, S He, F Wu, C Webster, Habitat International 34 (2), 135-144 549 2010

Planning for growth: Urban and regional planning in China , F Wu Routledge 545 2015

The global and local dimensions of place-making: remaking Shanghai as a world city , F Wu , Urban studies 37 (8), 1359-1377 532 2000

SimLand: a prototype to simulate land conversion through the integrated GIS and CA with AHP-derived transition rules , F Wu , International Journal of Geographical Information Science 12 (1), 63-82

نظریه های متعددی در زمینه مشارکت و مدیریت شهری مشارکتی از نیمه دوم دهه ۱۹۶۰ به این سو مطرح گردید است. ملاک انتخاب این نظریه ها میزان نوآوری و خلاقیت و استحکام نظری و تاثیر گذاری بر نظریه های بعدی می باشد. جان ترنر و همکارانش نشان میدهند هنگامی که دولت مرکزی نهفته است با کنار گذاشتن مردم محلی توان و امکانات آن نیز از دست می رود. وی با طبقه بندی اصولی انواع مشارکت در جدول معروف خود کمک شایانی به شکل گیری نظریه مشارکت کرده است. در زیر خلاصه ایی از نظریه وی ارائه شده است.

نظریه مشارکتی جیمز میجلی :

میجلی بر اساس پاسخ دولت ها به مشارکت آن را به چهار نوع تقسیم میکند؛ شیوه ضد مشارکتی ، شیوه مشارکت هدایت کننده ، شیوه مشارکت فزاینده، مشارکت ، نظریه مشارکتی شهری ارنشتاین

نظریه مشارکتی دیوید دریسکل :

دریسکل معتقد است مشارکت به مواردذیل مبتنی است:

۱ توسعه، در وهله اول و پیش از همه باید به نفع ساکنان محلی باشد.

۲- مردمی که در محدوده مورد برنامه ریزی زندگی میکنند دقیق ترین اطلاعات را درباره آن محدوده دارند. مردمی که بیشترین تاثیرات را از تصمیمات می پذیرند سهم بیشتری برای مشارکت در تصمیم گیری دارند.

نظریه کنش اجتماعی پارسونز:

پارستور در نظریه خود کنش را در برگیرنده حالات احساسی، فکری و رفتاری دانسته که بر اساس الگوهای عملی ساخت یابی و جهت گیری میشوند.

نظریه مبادله هومنز : همتر با طرح قضایای مختلف رفتارها را بیش از آن که حاصل باورها و گرایشها بدانند نتیجه محاسبه سود و زیان تلقی کرده است .

نظریه های مشارکت مردمی در فرایند معاصر سازی بافت فرسوده در ایران را میتوان به سه دسته تقسیم کرد : مشارکت شعاری ، مشارکت محدود و مشارکت واقعی (شیخ اعظمی و محجوبی ، 1389، 4)

منبع :

شیخ اعظمی،علی. محجوبی ، امیرعلی ، 1389 ، بررسی راه های مشارکت شهروندان در احیا بافت تاریخی ، مطالعه موردی : محله بریانک شهر تهران ، دو مین همایش بین المللی افق های نوین در علوم پایه و فنی و مهندسی ، تهران

The priority of some theorists in the field of quality of urban spaces; Oscar Newman; Priority is in access to urban spaces. Francis Tibbalds; Priority is given to diversity of activities, meaning and human scale. John Lang; Priority is given to the role of culture and behavior (Sheikhazami and Saadat, 2017, 27).

 Source; Ali Sheikhazami, Hamid Saadat, 2018, The role of urban public spaces in the mental health of citizens from the point of view of urban planners, a case study of District 11 of Tehran, the first conference on competitiveness and the future of urban developments, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

Sustainable development on the neighborhood scale is defined as the improvement of the quality of life in these environments, which involves environmental, cultural, social, and economic components without limiting the future generations’ facilities . The ultimate goal of neighborhood sustainable development is to establish a link between social and physical capital, because of which social processes are applied to enhance physical identity and structure, while building the capacity for future development. In other words, planning with people rather than for people is the key element in neighborhood development. As such, the development of urban spaces and neighborhoods in proportion to the needs of various social groups is considered a major task of urban planners and designers, which has unfortunately been overlooked so far.

The world's population is rapidly aging, and this change has mainly occurred in the first century of the third millennium in developing countries. Human daily life involves relationships, social interactions, and activities in a form of built spaces and sustainable development must continue in line with this trend. In the past two decades, sustainable development has been considered a political, professional, and academic issue. Sustainable development has several dimensions, one of which is a sustainable social development, and issues related to the elderly are important in sustainable social development. Furthermore, urban areas are the main centers of economic, social, and political growth in any country They are regarded as the most attractive sites for creating wealth, employment, creativity, and innovation (Sheikhazami , Aliakbari,2020,63)

Reference :Sheikhazami,ali . Aliakbari, Soha , 2020 , Evaluating Sustainable Neighborhood Development for the Elderly with Emphasis on Physical and Social Sustainability: Case Study: Neighborhoods in District 8 of Tehran, Space Ontology International Journal, Vol. 9, Issue 2,, 63- 78

داشتن شهر خلاق نهایت آرزوی هر جامعه ایی است که در آن فعالیت های نو رخ  می دهد . شهر خلاق در قرن 21 به معنای شهروندان و مدیران شهری خلاق است. مفهوم شهر خلاق از میانه ی دهه ی 1990 به بعد ، ابتدا در بریتانیا و سپس در آمریکا ، تبدیل به یک پارادایم معمول و یک مدل جدید از گرایش به برنامه ریزی سیاست های شهری شده است . لندری و فلوریدا از مبدعین اصلی مفهوم شهر خلاق هستند.البته دبور را نباید فراموش بکنیم که در سال 1967 بحثی تحت عنوان شهر تماشایی یا شهر نمایش را مطرح کرد . آلن اسکات نیز بعد از ریچارد فلوریدا در سال 2007 به مفهوم شهر خلاق پرداخت (شیخ اعظمی و نجم ، 1398 ، 4-3)

منبع : 

شیخ اعظمی ، علی . نجم ، فاطمه . 1398 ، مقدمه ایی بر شهرهای خلاق و کیفیت زندگی شهری ، اولین کنفرانس بین المللی و دومین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی ، معماری ، عمران و هنر دانش بنیان ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات  ، ایران 

شهر خلاق و طبقه خلاق بیانگر اهمیت فرهنگ و هنر در بافت شهری است. (شیخ اعظمی ، نجم ، ۱۳۹۸ ، ۱۳)

منبع ؛ شیخ اعظمی ، علی . نجم ، فاطمه ، ۱۳۹۸ ، مقدمه ایی بر شهر خلاق و کیفیت زندگی شهری ، اولین کنفرانس بین المللی و دومین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی ، معماری ، عمران و هنر دانش بنیان ، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات ، تهران

پیاده روی مهمترین امکان برای مشاهده مکان ها ، فعالیت ها ، شور و تحرک زندگی ، کشف ارزش ها و جاذبه های نهفته در محیط را فراهم می کند.

خیابان های پیاده برای اولین بار در اواخر دهه ۱۹۴۰ در اروپا و در جریان بازسازی بعد از جنگ جهانی دوم شکل گرفت. 

اولین خیابان پیاده،  جاده لندن در نورویچ است که در سال ۱۹۵۷ پیاده مدار شد. فروین (۱۹۷۱) ، پوشگراف و زوپن(۱۹۷۵) ، برامبیلا و لانگ(۱۹۷۷) ، اپلیارد(۱۹۸۱) ، گهل(۱۹۸۷) و هاس کلاو(۱۹۹۰) از جمله اندیشمندانی هستند که در ابتدا به پیاده مداری در شهر پرداختند.(شیخ اعظمی و مردانی، ۱۳۹۷ ، ۳) 

منبع ؛ شیخ اعظمی ، علی و مردانی ، معصومه ، ۱۳۹۷ ، نقش پیاده مداری در ارتقاء هویت شهری ، مطالعه موردی محله ۱۵ خرداد شهر تهران ، اولین همایش ملی بومی سازی تحقیقات در توسعه علمی کشور ، دانشگاه علامه محدث نوری ، ایران

A ‘prosperous city’ is one that provides all its citizens, irrespective of race, ethnicity, gender or socio-economic status, with:(Sheikhazami&Razavian, 2013, 37)

1. Quality of Life: provides adequate housing1 and decent basic services (water, sanitation), facilitating equal access to social amenities, public goods and sound environmental conditions.

2. Productivity: fosters economic development, creates conditions to provide decent jobs and equal opportunities for everyone by implementing effective economic policies and reforms using creativity, innovation, research and development, and science and technology.

3. Infrastructure: provides adequate infrastructure such as roads, telecommunications including digital solutions, highways, urban and inter-urban transport systems in order to enhance spatial mobility and connectivity supported by sound financial mechanisms and regulations that increase accessibility to its residents.

Equity: is an inclusive city that reduces poverty and inequality by ensuring the distribution and redistribution of the benefits of development by protecting the rights of the poor, minorities and vulnerable groups, enhancing gender equality, and ensuring civic participation by all in the social, political and cultural spheres.

5. Environmental sustainability: values the protection of the urban environment and natural assets while ensuring growth, and seeking ways to reduce energy demand, minimize pressure on surrounding land and natural resources, prevent or minimize environmental losses by generating creative solutions to enhance the quality of the environment and strike a balance between man and nature.

Source: Ali Sheikh Azami and Mohamadtaghi Razavian,2013, Analysis Moving Towards Sustainable Development of a City with Emphasis on the Quality of Urban Life: The Case of Noor,Environment and Urbanization Asia 4(1) 31–56 

Some features of a prosperous city: (Sheikhazami&Razavian, 2013, 37)

1. Have an economy capable of contributing to local/national growth.

2. Provide employment in order to allow its citizens to earn a decent income and to enjoy a certain standard of living and meet their basic needs.

3. Have the necessary infrastructure and physical assets—in terms of adequate water, sanitation, power supply, roads, telecommunication, including digital technology, etc.—to sustain urban living and productivity.

4. Contribute to poverty reduction by upgrading slums and preventing the formation of new poor neighborhoods.

5. Provide the necessary social services such as high quality and adaptable education, health, recreation, sport facilities, etc., in order to enable their citizens to attain their full potential by developing their intellectual capacity and ability to lead full, productive, healthy, and fulfilling lives.

6. Be socially inclusive by enhancing gender equality, protecting the rights of minorities and vulnerable groups, as well as ensuring civic participation by all in the social, political and cultural spheres.

7. Distribute or redistribute the benefits, opportunities and resources in a fairly equitable manner.

8. Protect the city’s environmental assets and make them accessible to its population, and contribute to the goals of sustainable urbanization

Source: Ali Sheikh Azami and Mohamadtaghi Razavian,2013, Analysis Moving Towards Sustainable Development of a City with Emphasis on the Quality of Urban Life: The Case of Noor,Environment and Urbanization Asia 4(1) 31–56 

ویژگی های طراحی محله در شهرسازی جدید:
شهرسازی جدید موقعیتی برای خلق اجتماعات قابل زندگی ،کارا و جذاب تر است . بطور منصفانه همانطوری که اتومبیل فقط وسیله ایی برای حرکت است ، شهر هم ماشینی است برای دسترسی . " پیتر اسویفت"  دوازده ویژگی برای طراحی محله در شهرسازی جدید ارائه داده است که عبارت است از :
1-  اجتماعات شهرسازان جدید دارای یک مرکز فعالیت هستند که اغلب پلازا ، میدان و یا یک فضای سبز و گاهی هم تقاطع های تاریخی یا شلوغ می باشد. یک ایستگاه حمل و نقل هم باید در این مرکز قرار بگیرد.
2- در این طراحی توجه ویژه ایی به حفظ قلمرو عمومی و خلق فضاهای عمومی کیفی، شامل مسیرها ، پیاده روها ، پارک ها و ساختمان های عمومی شده است . بیشتر شدن توجه به خلق هویت و وابستگی اجتماعی موجب قدرتمندتر شدن و سالم شدن اجتماعات می شود .
3-  ساختمان ها در مرکز نزدیک به پیاده روها و نزدیک به یکدیگرند ، که یک احساس شهری از تعریف فضایی خلق می کنند. هرچه به سمت لبه حرکت می کنیم ساختمانها دورتر از هم بوده و جدا از هم قرار می گیرند که بیشتر یک محیط روستایی خلق می کند .
4-  اغلب ساکنان در فاصله 5 دقیقه پیاده روی تا مرکز شهر قرار می گیرند .خیابانها برای قدم زدن ،دوچرخه سواری ، با پیاده روهایی در دوطرف خیابان و مسیرهای دوچرخه سواری طراحی می شوند .
5- انوع متفاوتی از مساکن وجود دارند ، مانند ؛ خانه ها ، خانه های ردیفی ،آپارتمانها . بنابراین جوانترها ، پیرترها ، خانوارها و مجردها و فقرا و ثروتمندان در کنار یکدیگر زندگی می کنند . میانگین تراکم هم 6 تا 7 واحد در ایکر می باشد. 

6- مکان هایی برای کار کردن در و یا مجاور محله قرار داده شود، که شامل فروشگاهها ،ساختمانهای اداری و واحدهای کار در خانه می باشند .
7-  مکان های متفاوتی برای رفع نیازهای مشترک خانواده ها وجود دارد، از جمله فروشگاه رفاه، اداره پست، دستگاه های بانکی، و سالن ورزش.
8- یک ساختمان فرعی کوچک که باید در حیاط پشتی خانه ها باشد ، ممکن است به عنوان آپارتمانهای اجاره ایی یا مکانی برای کار مورد استفاده قرار بگیرد .
9-  یک مدرسه ابتدایی به اندازه کافی باید به خانه ها نزدیک باشد تا اغلب بچه ها بتوانند فاصله خانه هایشان تا آنجا را با قدم زدن طی کنند .این فاصله نباید بیشتر از یک مایل باشد .
10- نزدیک هر خانه باید پارک ها ، زمینهای بازی و خرده فروشی ها وجود داشته باشد، این فاصله نباید بیشتر از یک هشتم مایل باشد .
10-  شبکه های جاده ها و مسیرهای ارتباط دهنده باید چندین مسیر را بین مقاصد ارائه بدهند، بطوریکه دسترسی افزایش یافته و اگر مسیری بسته شد ، مشکلات کاهش یابد .نقاط دسترسی به محلات ممکن است با یک دروازه یا نشانه مشخص بشوند .
12- خیابان اصلی نسبتا" باریک است و بوسیله ردیف هایی از درختان که ترافیک را کند کرده و محیط مناسبی را برای پیاده روی و دوچرخه سواری خلق می کنند ،سایه دار می شوند .
13-  درهای پارکینگ ها و گاراژها بندرت در جلوی خیابان اصلی قرار دارند . پارکینگ ها به عقب ساختمان منتقل شده که دسترسی آنها از طریق کوچه ها و کوی ها است .
14-  مکانهای مشهور ویژه ایی برای ساختمانهای عمومی در نظر گرفته می شوند .این ساختمان باید در مرکز ملاقات های مردمی تهیه بشود .
15-  محله باید بوسیله خودش اداره شده و مسائل مربوط به تعمیر و نگهداری ، امنیت و تکامل فیزیکی را خودش انجام دهد. (شیخ اعظمی ، 1396، 5-4)

علی شیخ اعظمی ، 1396 ، طراحی محله براساس رویکرد نوشهرگرایی ، کنگره بین المللی مهندسی شهری ، معماری و توسعه شهری ، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران 

New Urbanism

شبکه های شهری ، الگوی روابط متقابلی را نشان می دهد که بین سکونتگاههای شهری و تهیه ساختارهایی برای فعالیت های اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و دیگر فعالیت ها حاکم است. شبکه های شهری به سه سطح میکرو ، ماکرو و میانی مبتنی بر سطح یا واحد تجزیه وتحلیل تقسیم می شوند . شبکه شهری در سطح میکرو بر شبکه های بین ماهیت ها یا نهادها در یک شهر تمرکز می کند، اما شبکه شهری ماکرو بر شبکه های بین شهرها تمرکز دارند و شهرها را به عنوان ماهیت هایی که شامل یک شبکه جهانی یا ملی است می بیند ، و شبکه شهری میانی که بصورت خوشه هایی از شهرها دیده می شود و بدنبال تست این مهمند که چگونه نواحی متروپلیتنی همدیگر را از طریق روابطی که بوسیله الگوهای رفت و آمدی توضیح داده می شود ، نگه می دارند.

بطور تاریخی یک مفهوم مفید و کارا از چند مرکزی ،انسجام فضایی و شبکه های شهری باید با دو عامل مرتبط باشد : جریان اصلی برنامه ریزی در سازمان فضایی سیستم های شهری ، بطوریکه آن بتواند به عنوان راهنمایی برای برنامه ریزان و سیاستگذاران با توجه به سطوح مناسب برنامه ریزی فضایی و دولت ارائه بکند . کارهای تجزیه و تحلیل شده قبلی در زمینه ساختارهای فضایی که در تئوری مکان مرکزی و پژوهش سیستم های شهری یافت می شود.
در مجموع شبکه های شهرها ساختاری هستند که گره ها در این ساختار را شهرها شامل می شوند که بوسیله زنجیره هایی با ماهیت های متفاوتی با یکدیگر در ارتباط هستند، گونه شناسی های شبکه شهری بیشتر به سه گروه شبکه های چند مرکزی ،عمومی و افقی) و  همچنین شبکه های همکار و مکمل تقسیم می شوند.
شبکه های عمودی یا سلسله مراتبی ، شبکه های کلاسیکی هستند که بوسیله مدل های مکان مرکزی تئوریزه شده است. شبکه شهری همکار بین مراکزی بوجود می آیند که از نظر جهت گیری دارای شباهت های زیادی هستند و دارای کنشها و واکنش های غیر برنامه ریزی شده و یا به روش مشارکتی و برنامه ریزی شده هستند. اما شبکه های مکمل بین مراکز تخصصی شده ارتباط برقرار می کند که شامل فعالیت ها و کارکردهای مکمل هستند.از نظر سنتی این مکانیسم تضمین می کند که هر شهر سهم بازاری کافی داشته باشد. (شیخ اعظمی ، 1396 ، 4)

منبع : شیخ اعظمی ، علی ، 1396 ، نقش شبکه شهری در توسعه منطقه ایی : نمونه موردی استان گلستان  ، کنگره ملی مدیریت و برنامه ریزی شهری نوین ، دانشگاه تهران 

کشورهای انگلستان و ایرلند از نظر برخورداری شهرهای شبکه از جمعیت ,فعالیت و امکانات و خدمات و زیرساخت ها همسان و متعادل نبوده و اختلاف نامحسوسی در شبکه شهرهای این کشورها مشهود است.شهرهای مانند لندن و دوبلین با تمرکز طبقات اقتصادی و اجتماعی برتر و جذب و تمرکز مازاد اقتصادی از درآمد بیشتری برخوردارند,این تسلط در کشور ایران نیز از ناحیه تهران مشاهده می شود. برتری  در میزان نخست شهری این سه کشور کاملا" مشهود است .

با نگاهی اجمالی به سلسله مراتب شهری این سه کشور آشکار می شود که این تسلط منجر به سلسله مراتب های متفاوتی شده است.تفاوت سلسله مراتب شهری ایران با دو کشور انگلستان و ایرلند بیشتر است .از جمله ویژگی های تفاوت برانگیز سلسله مراتب شهری ایران با دو کشور دیگر این است که در این سلسله مراتب تعداد شهرهای بزرگ بالای 1میلیون نفر و شهرهای میانی 500هزار تا 1 میلیون نفر بیشتر دو کشور صنعتی دیگر است, و مهمتر اینکه تعداد این شهرها روز به روز در حال افزایش است. با این ویژگی بنظر می آید که جمعیت شهری در ایران دارای ثبات نیست و روز به روز شهرهای کوچکتر ضعیف و شهرهای میانی و بزرگ قوی تر می شوند, در صورتی که در انگلستان و ایرلند اینگونه نیست , برای مثال در فاصله سالهای 1996 تا 2006 هیچ شهر بالای 1 میلیون نفر جمعیت در این کشورها وجود ندارد. ثبات بیشتر جمعیت شهرهای انگلستان ساختار اقتصادی و اجتماعی مناسب شهرهای این کشور است.این ساختار در ایران در شبکه شهری پیش سرمایه داری یا منطقه ایی بیشتر از شبکه شهری سرمایه داری یا زنجیره ایی وجود داشت.تکیه اقتصاد ایران به نفت و بدنبال آن ورود ویژگی های سرمایه داری آغاز آشفتگی در سلسله مراتب شهری ایران بود که بطور عمده از طریق برتری سرمایه بر انسان صورت گرفت.ارجعیت سرمایه بر انسان موجب ضعیف شدن ساختارهای اقتصادی و اجتماعی شهرهای کوچک و قدرتمند شدن شهرهای میانی و بزرگ در ایران شد, بطوری که روز به روز تعداد شهرهای کوچک در حال کم شدن بود,اما همانطوری که در فاصله سالهای 1996 تا 2006 مشاهده می شود دولت تلاش زیادی دارد تا این خلاء را پوشش دهد,که این کار را بوسیله تبدیل به شهر کردن سکونتگاههای روستایی کوچک انجام می دهد ,اما در کشورهای صنعتی نظیر انگلستان و ایرلند بعد از صنعتی شدن و روبرو شدن با مشکلات زیست محیطی , صنایع و شرکت هایشان را (که از عوامل عمده توسعه شان بودند ) به کشورهای دیگر منتقل کردند و منافع اقتصادی این عوامل را در شهرهای خود بکار گرفتند که بدنبال این حرکت فعالیت های خدماتی در کشورشان توسعه پیدا کرد اما در واقع این کشورها کشورهای صنعتی هستند که ساختارهای اقتصادی و اجتماعی شان را در پوشش جهانی شدن و از طریق صنایع و شرکتهایی که در سرزمین شان حضور فیزیکی ندارند حفظ می کنند.به همین دلیل شهرهای انگلستان و ایرلند دائم از یک طبقه به طبقه دیگر صعود نمی کنند ، زیرا شهروندان در همان شهرهای کوچکی که بسر می برند احساس آرامش و امنیت و غنای مالی می کنند.(Sheikhazami,2020,18).

Sheikhazami, Ali , 2020 , Urban systems analysis with emphasis on urban hierarchy: A comparison between the United Kingdom, Ireland and Iran , 7th National Conference on Modern Studies and Research in the Field of Geography, Architecture and Urban Planning of Iran

تاریخچه پیدایش مفهوم کیفیت زندگی به دوران ارسطو در 385 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد.در دوران جدید فیلسوفانی چون کیرکگارد ، ژان پل سارتر و دیگران به آن توجه داشته اند.  از نظریه پردازان این حوزه با تاکید بر خصلت و هویت فردی و اجتماعی انسان و ارزشهای فردی و اجتماعی کیفیت زندگی را به لحاظ فلسفی نتیجه سنتز میان مطلوبیت گرایی اگزیستانسیالیسم میداند و آمارتیاسن از منظر نقد قاعده " بیشترین فایده برای بیشترین افراد " که اساس نظریه مطلوبیت گرایی است. کیفیت زندگی را با قابلیتهای کارکردی افراد مرتبط میداند و بر این باور است که بدون برخورداری از قابلیتهایی چون سلامت، روابط اجتماعی، عزت نفس و مشارکت در امور مختلف انسان نمیتواند از مزایا و منافعی که قاعده مذکور آنها را بدیهی می شمارد بهره مند شوند. کیفیت زندگی، مفهومی است که برای ترسیم توسعه رفاه جامعه به کار می رود. به عبارت دیگر این مفهوم منعکس کنندهی شرایط زندگی و رفاه افراد است. 
بالاترین و شاید مشهورترین سطح مطالعه کیفیت زندگی صورت گرفته گزارش توسعه انسانی سازمان ملل متحد است که توسط سازمان توسعه انسانی در سال 1990 انجام گرفت و به طور متوالی توسعه پیدا کرد، تا جایی که به عنوان جامعترین مطالعات در زمینه کیفیت زندگی مطرح شد. این مطالعه فرض میکرد ارتباط نزدیکی میان رشد اقتصادی و گسترش انتخابهای فردی وجود دارد. کشورهای جهان در ابعادی چون جمعیت، ویژگی های جغرافیایی و قدرت نظامی و اقتصادی باهم تفاوت دارند، بنابراین تعاریف کیفیت زندگی در هر کشور متفاوت است.
کیفیت زندگی شهری یکی از مهمترین حوزه های مطالعات شهری در کشورهای مختلف به شمار می رود که دارای مولفه های چندگانه اجتماعی، محیطی و اقتصادی می باشد. از این رو برای حل مشکلات بشر شهرنشین و ارتقاء ابعاد کیفی زندگی او مفهومی تحت عنوان کیفیت زندگی مطرح و مورد تحقیق قرار گرفت.  بالاترین هدف توسعه و مدیریت شهری بهبود کیفیت زندگی و خوشبختی شهروندان است، در حالیکه که کیفیت زندگی مفهومی چند بعدی است و جنبههای مختلفی را دربرمی گیرد و به طورکلی کیفیت زندگی شامل مسائل مادی و غیر مادی است .
موضوع کیفیت زندگی از آغاز دهه 1990 به بعد در ادبیات نظری و مطبوعاتی توسعه اهمیت فوق العاده یافته است و مبنای تمایز و دسته بندیهای نوین کشورها در سالهای اخیر قرارگرفته است. شاخص های توسعه انسانی استانداردهای زندگی و مصرف در سه دهه اخیر تحولی در ادبیات توسعه از حیث چشم انداز به وجود آوردهاند و همگی به نوعی با موضوعات کیفیت زندگی مرتبط هستند. گستره مربوط به کیفیت زندگی و سنجش آن شاید در هیچ زمانی به اندازه امروز وسیع نبوده است. در واقع مفهوم کیفیت زندگی، یک متغیر مرکب میباشد که از چندین متغیر متأثر می گردد.
در یک محیط شهری مفهوم کیفیت زندگی به واسطه تنوع اندیشهها و این که هرکس تعریفی خاص از زندگی و رفاه اجتاعی دارد. معنای متفاوتی را متصاعد می کند، اما در یک تعریف عام کیفیت زندگی شهری با عنوان زندگی راحت و دسترسی به نیازهای اساسی در یک محیط شهری تلقی می شود.منظور از کیفیت زندگی شهری توجه به شاخصهای اجتماعی، فرهنگی، محیطی و روانی در دو وجه عینی (کمی)و ذهنی (کیفی)در برنامه ریزی کیفیت زندگی شهری است.  از نگاهی دیگر کیفیت زندگی را موضوعی چند رشته ای و چند شاخهای هم می توان دانست ، از اینرو مفهومی چند بعدی نیز است . به همین دلیل صاحبنظران در حوزه کیفیت زندگی نظرات مختلفی دارند . در ادامه شاخص های کیفیت زندگی شهری از دیدگاه صاحب نظران مختلف آورده شده است :
- جین جیکوبز( 1961 ): ملحوظ داشتن فعالیت ها مناسب پیش از توجه داشتن به نظم بصری محیط، استفاده از کاربری های مختلط چه به لحاظ نوع استفاده چه از نظرابنیه با سن های مختلف در یک ناحیه، توجه به عنصر خیابان، نفوذپذیر بودن بافت که به مفهوم پیشنهاد استفاده از بلوک های کوچک تر شهری است ، اختلاط اجتماعی و انطباق پذیر بودن فضاها.
- اپلیارد و اوکاموت(1968 ): صدا، نور، دود، گرد و غبار، میکرواقلیم صدا، نور، دود، گرد و غبار، میکرواقلیم، خلوت فعالیت های ارزشمند و محیط های شناسایی محلی،تعامل اجتماعی
- لانسینگ و مارانز(1969 ): باز بودن، راحتی،جذابیت، نگهداری، صدا و ارتباط آنها با ساکنان محله شان
- اپلیارد و لینتل ) 1972 (: خطرات ترافیکی، استرس، صدا و آلودگی، خلوت، قلمرو خانه، همسایگی و ملاقات، شناسایی و دلبستگی
- کوئین لینچ(1981 ): دسترسی، سر زندگی، حس سازگاری، کنترل و نظارت،کارایی و عدالت
- پرفسور دوهل ( 1984 ): بالا بودن سطح بهداشت براساس شاخص های قابل قبول بهداشتی و قابلیت دسترسی برای کلیه ساکنین،بالا بودن کیفیت کالبدی محیط، مسکن، وجود محلات فعال و معنی دار، توانایی رفع نیازهای اولیه هر شهروند، وجود روابط اجتماعی در حد معقول، وجود اقتصاد متنوع و خودکفا، تنوع فعالیت های فرهنگی،الگوی متناسب شهرسازی
- بنتلی و همکاران(1985 ): سازگاری بصری، تنوع، نفوذپذیری، خوانایی، انعطاف پذیری، قابلیت شخصی سازی، هم چنین در سال 1990 سه معیار: کارایی از نظر مصرف انرژی، پاکیزگی و حمایت از حیات وحش بدان فزوده شد تا کاستی های را بپوشاند.(شیخ اعظمی ، ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399، 6-5).

شیخ اعظمی ، علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

امروزه، گسترش روزافزون فرآیند صنعتی شدن که خود را با تولید انبوه کالاها و خدمات متنوع در بعد کم نشان میدهد مشکلات بسیاری را برای بشر مدرن به همراه آورده است. براین مبنا، از دهه های پایانی قرن بیستم در پی بروز پیامدهای منفی حاصل از رویکردهای توسعهای متمرکز بر رشد اقتصادی و همچنین برجسته شدن جنبههای اجتماعی توسعه در قالب مباحث توسعه و سیاست اجتماعی، سازه کیفیت زندگی به عنوان شاخصی برای ارزیابی و جهت دادن به برنامه ها و سیاست های توسعه در سطوح مختلف و همچنین اصلاح و تقویت رویکردهای جدید توسعه با محوریت توسعه اجتماعی مورد توجه قرارگرفت.
یکی از جنبه های حائز اهمیت بررسی در شهرها که هم علت و هم معلول بسیاری از معضلات شهری است بافت فرسوده شهری می باشد. ماهیت ویژه بافت فرسوده، هرگونه بی توجهی به آن را از جهات مختلف بی اعتبار می سازد، زیرا هم از لحاظ اقتصادی دارای امکانات بالقوه ای اعم از زیر ساختی و روساختی است، هم از جهت فرهنگی، خاستگاه شهر امروزی و یادگاری از فرهنگ وتاریخ پیشین است، از جهت اجتماعی چه در صورت متروک شدن و چه تراکم کاربری های نامتناسب، بخشی از جامعه و ضامن زندگی انسان ها می باشد، از جهت کالبدی نیز با وجود همه فرسودگی هنوز دارای ارزش های معماری و شهرسازی بی نظیری است، به همین دلیل توجه بسیاری از صاحب نظران به مفهوم کیفیت زندگی شهری معطوف شد تا از این طریق تلاش هایی درراستای ارتقای شرایط زندگی و بهبود بخشیدن به بعد کیفی زندگی صورت گیرد.
پدیده ی فرسودگی در بافت های شهری بر کالبد بافت و همچنین بر فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی آن اثرگذار است. فرسودگی یکی از مهمترین مسائل مربوط به فضای شهری است که باعث بیسازمانی، عدم تعادل، عدم تناسب و بی قوارگی آن می شود. عناصر و فضاهای بافت شهری عمری محدود دارند و باگذشت زمان دچار تغییر و فرسودگی می شوند. فروپاشی ای که در بنیانهای زندگی شهری رخ میدهد زمانی اتفاق میافتد که کالبد شهر عملکردی نداشته باشد و از پاسخگویی به نیازهای آنی و آتی ساکنان خود بازایستد. این امر که محصول تقابل فضا با زمان است عملاً در بافتهای قدیمی شهرهای کشور ما تحقق یافته و منجر به ازهم گسسته شدن فضاهای شهری شده است.
در شهرهای متفاوت کشور ایران پس از رشد و افزایش سریع جمعیت و به دنبال آن رشد انفجاری شهرنشینی، بحران کیفیت زندگی در شهرهای بزرگ ایجادشده است. مهمترین مسئله در این زمینه این است که میان محلات مختلف شهری ازنظر کیفیت زندگی، تفاوت چشمگیری وجود دارد. بخش قدیمی شهر با گسترش بافت جدید در اطراف آن از جمعیت پرشده و مراکز تجاری و خدماتی آن با کمبود تأسیسات زیربنایی و زیرساختهای مورد نیاز روبرو شده و رشد کالبدی به صورت سریع بافت قدیم را دچار تحول و تخریب کرده است.(شیخ اعظمی و ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، 3).

شیخ اعظمی علی و هنگامه ابراهیم نیای ویشکاسوقی ، 1399 ، ارزیابی نقش بافت فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهری با تأکید بر ابعاد اقتصادی و اجتماعی ( مطالعه موردی: محله خواجه نظام الملک منطقه هفت تهران) ،دومین کنفرانس مدیریت شهری ، شهرسازی و معماری ، موسسه آموزش عالی میزان ، تبریز 

-برنامه ریزی استراتژیک 
-اجتماع خودکفا 
- دوچرخه سواری
-دسترسی به مدارس
-اجتماع افراد با درآمدهای مختلف
- حس مکان
-مدیریت پارکینگ 
-ارتباط سواره رو و پیاده رو 
-خیابان های کامل 
-طراحی سایت و جهت ساختمان 
-مدیریت تقاضای حمل و نقل 
- فضای سبز   
(شیخ اعظمی،۱۳۹۶، ۱۴) 

منبع ؛ شیخ اعظمی، علی ، ۱۳۹۶، طراحی محله براساس رویکرد نوشهرگرایی ، پنجمین کنفرانس بین المللی  مهندسی شهری ، معماری و توسعه شهری ، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران
 

کانال تلگرامی دکتر علی شیخ اعظمی 

صفحه اینستاگرام دکتر علی شیخ اعظمی

مفهوم شهر دوستدار کودک اولین بار توسط کوین لینچ در مقاله ایی تحت عنوان ادراک کودکان از محیط به سال ۱۹۷۱ تبیین شد . تحقیقات لینچ مشان می دهد که بهترین محیط شهری برای کودکان ، محیطی است که از لحاظ کالبدی و اجتماعی قوی باسد و قوانین بی قید و شرطی داشته باشد و فرصت هایی را برای کودکان ارائه دهد ، مانند تسهیلات آموزشی که به کودکان اجازه می دهد تا یاد بگیرند و در حوزه محیط و جهانشان تحقیق کنند. 

شهر دوستدار کودک به شهرهایی گفته می شود که در آن حقوق اساسی کودکان نظیر سلامت ، حمل و نقل ، حمایت ، آموزش و فرهنگ رعایت شود . شهر دوستدار کودک شهری است که بوسیله کودکان ساخته شود . 

شاخص های طراحی شهر دوستدار کودک ؛

شاخص های محیطی ؛ 
- کم کردن آلودگی محیط زیست
- هدایت اکولوژیک زباله های خشک 
- کارکرد و دسترسی فضایی
- ارتقا فضای سبز 
- تشویق به تغییر 
- تغییر نوع ارتباط میان موجودات زنده و محیط 

شاخص های فرهنگی: 

- تشویق گرامی داشت وقایع فرهنگی
-برگزاری جشن ها و نمایشگاه ها 
- تقویت مکان های تاریخی ، فرهنگی و میراث فرهنگی شهرها 
- سرمایه گذاری در شناساندن مشاهیر و تاریخچه شهر 

شاخص های سازمانی؛ 
- تعهد داشتن به حقوق کودکان 
- مشارکت کودکان 
- آموزش و پرورش 
- خدمات رفاهی، اجتماعی و بهداشتی 
- سازماندهی مدیریت ها  ( شیخ اعظمی ، عزیزخانی، ۱۳۹۷، ۱۵) 

مآخذ؛ شیخ اعظمی ، علی و فائقه عزیزخانی، ۱۳۹۷، پایداری شهری با تاکید بر شهر دوستدار کودک از دیدگاه زنان،مطالعه موردی ، محله کوی مهر منطقه ۱۲ کرج ، اولین همایش ملی رقابت پذیری و آینده تحولات شهری ، انجمن جغرافیا و برنامه ریزی شهری

کانال تلگرامی دکتر علی شیخ اعظمی

صفحه اینستاگرام دکتر علی شیخ اعظمی

عوامل مؤثر بر آسیب پذیری شهرها

 آسیب پذیری ناشى از عوامل و عوارض طبیعى ( زمین ساخت: گسل فعال، آتشفشان، بهمن، سونامى،  طوفان و ...):

•  آسیب پذیری ناشى از عوامل انسان ساخت (شهرسازى):

 الـف. ترا کم جمعیت: ترا کم جمعیت به دنبال خـود ترا کم ساختمانى بالا و کمبود فضاهاى بـاز در زمــان ازدحــام، مختل شدن شرایط امدادرسانى و ... را در پى خواهد داشت. همچنین ترا کم جمعیتى در شهر به معناى خسارت های بیشتر به هنگام وقـو ع بـحـران اسـت و بسته شـدن معابر و کاهش امـکـان گریز از موقعیت های خطرناک و دسترسى به مناطق امـن و نیز مشکل شدن نجات مجروحان در اثر مسدود شدن راههای ارتباطى است.

ب. کمبود و نبود فضاهاى باز کافى در نواحى پرخطر: فضاى باز به منزله ی یک فضاى متعادل کننده و تعمیم دهنده در فضاى شهرى مـورد استفاده قـرار می گیرد که مکملى بـراى فضاى سبز است. در عین حال، فضاى باز به مثابه ی تعدیل ترا کم ساختمانى و انسانى از اهمیت محسوسى برخوردار است. وجه مشترک فضاى باز به صورت فضاى ارتباط دهنده بین فعالیتهای مختلف که به صورت استخوانبندی خاص درون شهر نمایان می شود، بخشى از ساختار یا فرم شهرى را مشخص می سازد .

بدین ترتیب طراحى مناسب فضاهاى باز داخـل بافت هاى شهرى یکى از مهمترین حربه ها بـرای مقابله با خطر محسوب می گردد. سودمندى فضاهاى باز در محدوده ی شهرى بستگى به مقدار و میزان این فضاها، توزیع یکسان در تمام منطقه ی شهرى و همچنین تــداوم نظام مناطق سبز دارد. در مجمو ع می توان اینگونه بیان کرد که هرچه پرا کندگى فضاهاى باز و توزیع آنها در سطح شهر مناسبتر باشد، مقابله با بحران بهتر انجام خواهد گرفت.

•  ضعف در شبکه ی ارتباطى

شبکه های ارتباطى یک شهر را می توان از مهمترین ویژگی های آن دانست که هدف آن بــرآوردن مفهوم نیاز به دسترسى است. گوتنبرگ ساختار شهرى و رشد را در مفهوم دسترسى جستجو می کند و معتقد است که جوامع تلاش می کنند تا بر فاصله غلبه کنند . زیرا برقرارى دسترسى بهینه در شرایط عادى جامعه موجب افزایش مطلوبیت و کیفیت سطح زندگى می شود. همچنین پس از وقو ع بحران حفظ دسترسى و جریان آمد و شد در معابر شهرى موجب نجات و تداوم حیات انسانى می گردد.

•  توسعه در مناطق نامناسب و در معرض خطر

در مناطق شهرى ضعف در برنامه ریزی، طراحى نامناسب ساختمانها، بی دقتی در اجـراى صحیح طرحها، بی توجهی به تعمیر و نگهدارى و اسکان در اراضى در معرض خطر، از عوامل مهم بروز حوادث هستند.

•  همجواری و ساخت وساز در جوار کاربری های آسیب رسان و ناسازگار و تجمیع کاربریهای حساس و حیاتى شهر در یک منطقه و محدوده به ویژه در شهرها

شهرها به دلیل گستره ی جغرافیایی وسیع و نقش، اهمیت و تجمع مرکز ثقل، تأسیسات و نیروی انسانی در رأس تهدیدات (طبیعی، صنعتی و انسانساخت) قرار دارند و در مواردی به صورت هم افزایی عمل می کنند. در این بین همجواری کاربریهای شهری، به علت امکان ایجاد هم افزایی در خطر، از اهمیت ویژهای برخوردار است.

• بافت و شکل نامناسب شهر

بافت هاى مسکونى شهرى، هر کدام داراى شرایطى خاص از نظر آسیب پذیری هستند. وا کنش هر نو ع بافت شهرى در هنگام وقوع سانحه درجه های متفاوتى از آسیب پذیری دارد و سپس در مراحل بعد از وقو ع بحران در قابلیت های گریز و پناه گیرى ساکنین، در امکانات کمک رسانی، در چگونگى پا کسازی و بازسازى و حتى اسکان موقت، دخالت مستقیم دارد. دامنه ی تأثیر این ویژگى نه تنها در طراحی ساختمان بلکه در طراحی شهری و مدیریت بحران نیز گسترده شده و حائز اهمیت است .

بر اسـاس نظریه ی آسیب پذیری و ویژگی های مفهومی آن در هر فضای شهری مفروض، مقدار معینی از خطرپذیری وجود دارد، اما سطوح و دامنه ی آسیب پذیری و ایمنی در سطح شهر به طور یکنواخت توزیع نشده اسـت؛ چرا که فضاهایی با عنوان آلوده، بی دفاع و آسیب پذیر محل رخداد انواع خشونت ها، جرائم و حتی مخاطرات محیطی هستند، در حالی که در محل های دیگر هیچگونه الگوی ناامنی شهری و به تبع آن آسیب پذیری وجود ندارد یا آسیب پذیری کمتری ر خ می دهد.

با استناد به نظریه ی آسیب پذیری، احتمال بـروز حـوادث و مخاطرات برای گروهی از شهروندان در بخش های خاصی از شهر همواره بیشتر از دیگران است. این افراد را حادثه پذیر، دفاع ناپذیر، مستعد حادثه یا اقشار آسیب پذیر و در معرض خطر می نامند. دوو با پذیرش اصل تئوری، آسیب پذیری را ظرفیت متفاوت گروه ها و افرادی می داند که، بنا به شرایط مکانی و زمانی متفاوت، با مخاطرات مواجه هستند . در ابعاد اجتماعی، اقتصادی و تحلیل های کالن از تئوری آسیب پذیری تعاریف عمومی تری بیان شده است. در بسیاری از موارد، برای رتبه بندی کیفی آسیب پذیری آن را با معیارهای «زیاد» «متوسط» و «کم» تقسیم بندی می کنند.

آسیب های محیط شهری از نگاه رفتاری را می توان بر دو دسته تقسیم کرده است:

1. آسیب های سازه ای: مشتمل بر تخریب ابنیه، تأسیسات و زیربناها با درجات مختلف؛
2. آسـیـب هـای غـیـرسـازه ای: مشتمل بـر صـدمـات انسانی، محیطی و بهداشتی 

از نظر رخــداد زمـانـی و وسعت تخریب، آسـیـب هـای محیط شهری را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

الف. آسیب های اولیه: صدماتی که بلافاصله و به دلیل نبود عمل مستقیم نیروهای وارده بر سطح و حجم بروز می نمایند. برای نمونه میتوان به گونه های مختلف آسیب های سازهای اشاره کرد.

ً ب. آسیب های ثانویه: این گونه آسیب ها مشتمل بر تشدید و بسط دامنه ی آسیب های اولیه ( هم افزایی آسیب) هستند و عموما" بر اثر عملکرد عوامل محیطی بروز می نمایند. برای نمونه می توان به گسترش آتش سوزی، انفجار و معضلالت اجتماعی - روانی اشاره کرد.

گذشته از علل ایـجـابـی آسـیـب هـا در ظــرف زمـانـی و مکانی متفاوت، مفهوم آسیب پذیری اغلب با خطر آمیخته اسـت. ا گر خطر را درجه ای از خسارت بالقوه بدانیم که نتیجه ای از احتمال وقـو ع مخاطرات و سطحی از آسیب پذیری باشد، آسیب پذیری را می توان نقص ذاتی در ابعاد ویژه ی محیط شهر دانست که بنا به ویژگی های بیولوژیکی، فیزیکی و یا مشخصه های طراحی آن مستعد آسیب است.

آسیب پذیری شهری میزان خسارتی است که در صورت بروز سانحه به اجزا و عناصر یک شهر بر حسب چگونگی کیفیت آنها وارد می شود. آسیب پذیری شهر پدیده ای است گسترده که تمامی عوامل موجود در یک شهر را در بر می گیرد و به علت وابستگی عناصر به یکدیگر آسیب پذیری شهر نیز به سرعت گسترش می یابد. آسیب پذیری شهری به میزانی از تفاوت های ظرفیتی جوامع شهری برای مقابله با اثرهای مخاطرات طبیعی بر اساس موقعیت آنها در جهان مادی (ساختار فضایی شهر) و ویژگیهای اجتماعی آن جوامع ( ساختار اجتماعی شهر)  اطلاق می شود.

بـه عـبـارت دیـگـر، آسیب پذیری یـک تابع ریـاضـی اسـت و به مقدار خسارت پیش بینی شده برای هر عنصر در معرض خطرهای مصیبت بار، با شدت معین، گفته می شود. تحلیل آسیب پذیری فرایند بـــرآورد آسـیـب پـذیـری عناصر معینی اسـت کـه در معرض خطر احتمالی ناشی از وقــوع مصیبت بار هستند. تحلیل آسـیـب پـذیـری شـهـری، تحلیل، ارزیــابــی و پیش بینی احتمال خسارت های جانی، مادی و معنوی شهر و سا کنان شهر در برابر مخاطرات احتمالی است.

واژه ی تهدید به معنای ترساندن، بیم دادن و تولید خطر  در ارتباط با ایمنی و امنیت معنا ( لغتنامه ی دهخدا) مستقیما می یابد و به موقعیت ایمن و امن و در واقع به نبود تهدید اشاره دارد. از این منظر، تهدید به دو شکل بالقوه و بالفعل قابل شناسایی است. در مطالعات شهری تهدید، عنصر، عامل یا وضعیتی است که پیامدهای بالقوهی منفی برای بقای رفاه یک جامعه یا یک فرد دارد  و اهداف و ارزشهای حیاتی نظام شهری را به خطر می اندازد. تهدیدهای شهری ماهیتی چندگانه و متفاوت دارند و به لحاظ ماهیت، ابعاد، هدف موضو ع، ابزار، منبع تولید، امکان وقو ع و حوزه ی اثربخشی به انواع مختلفی تقسیم می شوند.

در زنجیره ی بحران تهدید معلولی از خطر و علتی برای حادثه اسـت. بر این اسـاس تهدید عبارت است از عامل بر هم زننده ی سلامتی یک نظام. مؤلفه ای که سبب تشدید تهدید و تبدیل آن به بحران می شود را "هم افزایی تهدید" می گویند. یعنی پیامدهای دومین (ثانویه) تهدید، به گونه ای زنجیره ای، علتی بـرای شکل یابی تهدید دیگر گـردد. در ایـن چرخه ی اثـرگـذاری و اثرپذیری، تهدید جامع عامل شکل گیری بحران می گردد. بر این اســاس تهدیدشناسی، هـم در پیشگیری از تهدیدهای مشابه (بالقوه یا خفته) و هم در پیش بینی نتایج تهدیدهای بالفعل و فعال، به کار می آید. دیدگاه های مختلفی پیرامون دسته بندی انواع تهدیدات امنیتی وجود دارد. بوزان به سال 1992 تهدیدات امنیتی را شامل پنج دسته ی نظامی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و زیست محیطی می داند .

از نظر تیپولوژی و از دیـدگـاهـی کــلان، تهدیدهای مـؤثـر در دفاع پذیری فضاهای شهری به صورت زیر قابل ارائه است: 

الف. تهدیدهای شهری خفته (خاموش):  اینگونه تهدیدها شـرایـطـی بـالـقـوه بــرای خطرآفرینی دارنــد. ولــی در وضــع موجود هیچیک از افراد جامعه، دارایی آنها و حتی محیط زیست تحت تأثیر این گونه تهدیدها قرار ندارند. برای مثال دامنه ی ناپایدار یک کوه یا مصالح ناپایدار یک ساختمان خود تهدیدی خفته برای عوارضی که در معرض آن تهدید هستند، محسوب می شوند.

ب. تهدیدهای شهری بالقوه (غیرفعال):  این قبیل تهدیدها، هر لحظه، برای جوامع شهری امکان خطرآفرینی دارند.

ج. تهدیدهای شهری بالفعل (فعال):  اینگونه تهدیدها امکان آسیب رساندن به جان و مال و محیط زندگی شهروندان را دارند؛ به گونه ای که مداخله، برای جلوگیری از رخداد این تهدیدها، کمتر مؤثر است و تنها می تواند تأثیرات و عواقب این تهدید را کاهش دهد یا آن را به تأخیر بیندازد.

د. تهدیدهای شـهـری تضعیف شده: ایـن نـو ع تهدیدها در  حقیقت تهدیدهای بالقوهای هستند که قبلا شناسایی شده اند و اقداماتی برای خطرزایی آنها انجام گرفته است. با وجود این امکان تکرار خطرآفرینی این تهدید وجود دارد. به منزله ی اصل نخست پدافند شهری، تهدیدشناسی از شناخت زمینه های بروز مخاطرات و بلایای بالقوه و بالفعل (نظامی و غیرنظامی) در منطقه حاصل مـی شـود.

هـدف نهایی از تهدیدشناسی در دفـاع شهری، اعمال سیاست پیشگیرانه و آمادگی جوامع شهری در شرایط اضطرار اسـت. اصل پیشگیری مبتنی بر تهدیدشناسی شهری در سه مرحله انجام می گیرد:

مرحله ی اول: شناخت تهدیدهای بالقوه و بالفعل؛

مرحله ی دوم: تبیین احتمال خطر و پیامدهای نـاشـی از تهدیدها؛

مرحله ی سوم: برنامه ریزی برای مدیریت تهدیدها

تهدیدشناسی دفاعی شهری در هر مقیاس و نوعی (نظامی و غیرنظامی) که صورت گیرد، نیازمند تحلیلی راهبردی با در نظر گرفتن ساختارهای چندگانه ی اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی است.

مخاطره ی شهری عبارت است از واقعه یا عملی از طبیعت، فناوری یا انسان با چنان شدتی که شیرازه ی زندگی روزمره ی شهری ناگهان گسیخته شود و مردم دچار رنج و درماندگی شوند. در نتیجه به غذا، پوشاک، سرپناه، مراقبت های بهداشتی، پزشکی و پرستاری نیازمند و به محافظت در مقابل عوامل و شرایط نامساعد محیط محتاج گردند.

بک معتقد است که مخاطره در جامعه ی مخاطره آمیز را می توان به منزله ی شیوه ی منظم سر و کار داشتن با خطرها و شرایط ناایمنی معنا کرد که جریان نوسازی مولد آنها است .  گیدز با ذکر تنوع و گوناگونی مخاطرات جوامع، آنها را به مخاطرات خارجی و مخاطرات ساخته شده تقسیم می کند. وی معتقد است که بخش قابل توجهی از مخاطرات ریشه ی محیطی دارند، ولی مخاطرات مدرن جوامع شهری محصول فعالیت بشری اند . الکساندر مهمترین مشخصه های یـک مخاطره ی شهری را در قطع روند طبیعی زندگی به صورت بسیار سخت و نا گهانی، آثار ناگوار انسانی شامل مرگ و میر، آسیب دیدگی جسمی و روانی و بیماری و لطمه های جدی به ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و زیربنایی می داند.

مهمترین ویژگیهای ذاتی یک مخاطره ی شهری را میتوان چنین برشمرد: 

• مخاطره عموما غیر قابل پیش بینی است .
• مخاطره آثار مخربی دارد و مردمی که تا قبل از مخاطره نیازمند کمک نبودند به محض وقو ع مخاطره نیازمند می شوند.
• مخاطرات ماهیت و آثار طولانی و فرسایشی دارند.
• محدودیت و فشردگی زمان، غافلگیری، استرس و مخدوش شدن اطلاعات.

حس مکان یا حس تعلق مکان به معنای ادراک ذهنی مردم از محیط و احساسات نسبتاً آگاهانه‌ی آنها از محیط است که مردم را در ارتباطی درونی با محیط قرار می‌دهد به طوری که درک و احساس افراد با معنای محیط یک‌پارچه می‌شود.  این حس عاملی است که یک محیط یا فضا را به مکانی با ویژگی‌های حسی و رفتاری ویژه برای افراد تبدیل می‌کند. حس مکان علاوه بر اینکه باعث  احساس راحتی در یک محیط می‌شود، از مفاهیم فرهنگی مردم، روابط اجتماعی و فرهنگی جامعه در یک مکان مشخص حمایت می کند . هنر محیطی از طریق تحریک و تأثیر بر #ادراک_ذهنی شهروندان از محیط‌های شهری قادر است  حس_ علق آنها را نسبت به محیط و مکان‌های زندگی آنها تقویت نماید و به عاملی برای پایداری پیوند انسان با محیط و شهر تبدیل شود.