آفریقا بعد از قاره آسیا، دومین قاره بزرگ و دومین قاره پرجمعیت جهان است. با مساحتی در حدود ۳۰/۳ میلیون کیلومتر مربع (۱۱/۷ میلیون مایل مربع) به همراه جزایر مجاور، ۶٪ از کل سطح زمین و ۲۰٪ از مساحت خشکیهای کره زمین آن را پوشش میدهد. آفریقا با 1/۴ میلیارد نفر جمعیت تا سال ۲۰۲۱، حدود ۱۸٪ از جمعیت جهان را تشکیل میدهد. جمعیت آفریقا در میان تمام قارهها جوانترین محسوب میشود. میانگین سنی در سال ۲۰۱۲ برابر ۱۹/۷ سال بود، زمانی که میانگین سنی در سراسر جهان ۳۰/۴ سال ثبت شده بود. علیرغم گستره وسیعی از منابع طبیعی، آفریقا کمترین ثروت سرانه قاره و دومین کم ثروتمندترین قاره از نظر کل ثروت، پس از اقیانوسیه است. پژوهشگران این امر را به عوامل مختلفی از جمله جغرافیا، آب و هوا، قبیلهگرایی، استعمار، جنگ سرد، استعمار نو، فقدان دموکراسی و فساد مالی نسبت دادهاند. علیرغم این تمرکز کم ثروت، توسعه اقتصادی اخیر و جمعیت زیاد و جوان، آفریقا را به یک بازار اقتصادی مهم در جهان تبدیل کردهاست.
این قاره توسط دریای مدیترانه از شمال، تنگه سوئز و دریای سرخ در شمال شرقی، اقیانوس هند در جنوب شرقی و اقیانوس اطلس در غرب احاطه شدهاست. این قاره همچنین شامل ماداگاسکار و مجمعالجزایر مختلف نیز میباشد. آفریقا شامل ۵۴ کشور مستقل و کاملاً به رسمیت شناخته شده، ۸ قلمرو و دو ایالت مستقل عملاً با شناسایی محدود یا بدون شناسایی است. الجزایر بزرگترین کشور آفریقا از نظر مساحت است و نیجریه بزرگترین کشور آن از نظر جمعیت میباشد. کشورهای آفریقایی از طریق ایجاد اتحادیه آفریقا که مقر آن در آدیس آبابا است، همکاری میکنند. خط استوا و نصفالنهار مبدأ (گرینویچ) از آفریقا میگذرد. آفریقا تنها قاره ای است که از نواحی معتدل شمالی تا مناطق معتدل جنوبی امتداد دارد. اکثر قاره و کشورهای آن در نیمکره شمالی قرار دارند و بخش و تعداد قابل توجهی از کشورها در نیمکره جنوبی واقع شدهاند.
آفریقا از تنوع زیستی بالایی برخوردار است. آفریقا نیز به شدت تحت تأثیر طیف گستردهای از مسائل زیستمحیطی، از جمله بیابانزایی، جنگلزدایی، کمبود آب و آلودگی است. انتظار میرود این نگرانیهای ریشهدار زیستمحیطی با تأثیر تغییرات اقلیمی بر آفریقا بدتر شود. هیئت بین دولتی تغییرات آب و هوایی سازمان ملل، آفریقا را به عنوان قاره ای که بیشترین آسیبپذیری در برابر تغییرات آب و هوایی را دارد، شناسایی کردهاست. تاریخ آفریقا طولانی و پیچیدهاست و اغلب توسط جامعه تاریخی جهانی کمتر مورد توجه قرار گرفتهاست. آفریقا، بهویژه شرق آفریقا، بهطور گستردهای بهعنوان محل منشأ انسانها و کلاد (میمونهای بزرگ) انسانها پذیرفته شدهاست. قدمت اولین انسانها و اجدادشان به حدود ۷ میلیون سال پیش برمیگردد.
تمدنهای اولیه بشری مانند مصر باستان و کارتاژ در آفریقای شمالی پدیدار شدند. به دنبال تاریخ طولانی و پیچیده تمدنها، مهاجرت و تجارت، آفریقا میزبان تنوع زیادی از قومیتها، فرهنگها و زبانها است. ۴۰۰ سال گذشته شاهد افزایش نفوذ اروپا در این قاره بودهایم. از قرن شانزدهم، این امر توسط تجارت، از جمله تجارت بردگان ماوراء اطلس، که جمعیتهای مهاجر آفریقایی بزرگی را در قاره آمریکا ایجاد کرد، هدایت شد. از اواخر قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم، کشورهای اروپایی تقریباً تمام آفریقا را مستعمره کردند و به نقطهای رسیدند که تنها اتیوپی و لیبریا سیاستهای مستقلی داشتند. اکثر کشورهای حاضر در آفریقا از روند استعمارزدایی پس از جنگ جهانی دوم بیرون آمدند.
درباره ریشهشناسی واژه آفریقا نظرهای گوناگونی آمدهاست. برخی آن را از واژه فنیقی آفِر به معنی گرد و غبار دانستهاند، برخی از نام تیره آفریدی ساکن شمال آفریقا در پیرامون کارتاژ و برخی از واژه یونانی آفریکه (aphrike) به معنی بی سرما و همیشه گرم یاد میکنند.
بزرگترین کشور آفریقا الجزایر و کوچکترین منطقه آن جزایر سیشل که در اقیانوس هند میباشد. کوچکترین کشور ناحیه خشکی آن گامبیا است.
شمالیترین نقطه آفریقا دماغه الغیران (درکشور تونس)، جنوبیترین نقطه دماغه آگولهاس (در کشور آفریقای جنوبی)، شرقیترین نقطه دماغه گوآردافوئی (در کشور سومالی)و غربیترین نقطه نوک المادی (در کشور دماغه سبز) میباشد.
آب و هوای آفریقا از اقلیم گرمسیری تا فرا شمالگان در بالاترین قلههای آن در نوسان است. در ناحیه شمالی آن عمدتاً بیابان یا مناطق بایر وجود دارد، در حالی که مناطق مرکزی یا جنوبی شامل دشتهای گرم (استوایی) و نواحی جنگلی بارانی بسیار متراکم میباشد. با این همه دو نوعی همگرایی در الگوهای گیاهی همچون ساحل و استپ غالب است.
پرجمعیتترین کشورهای آفریقا عبارت است از :
نیجریه بیش از ۲۰۶ میلیون و ۲۳۰ هزار نفر
اتیوپی بیش از ۱۱۵ میلیون و ۱۱۷ هزار نفر
مصر بیش از ۱۰۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر
جمهوری دموکراتیک کنگو ۸۹ میلیون نفر
تانزانیا بیش از ۵۹ میلیون و ۹۱۰ هزار نفر
آفریقای جنوبی بیش از ۵۹ میلیون و ۸۶۰ هزار نفر
کنیا بیش از ۵۳ میلیون و ۴۳۰ هزار نفر
اوگاندا بیش از ۴۵ میلیون نفر
سودان بیش از ۴۳ میلیون و ۶۳۲ هزار نفر
الجزایر بیش از ۴۳ میلیون و ۵۰۸ هزار نفر